काठमाडौं। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको बेइजिङ भ्रमणलाई चीन–अमेरिका सम्बन्धको सामान्य कूटनीतिक भेटभन्दा धेरै ठूलो रणनीतिक सन्देशका रूपमा हेरिएको छ।
एयर फोर्स वनबाट ओर्लिंदा भव्य स्वागत पाएका ट्रम्प केही समयमै चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिनपिङको कडा सन्देशको सामना गर्न पुगे। विशेषगरी ताइवान मुद्दामा सीले ‘दुई शक्ति ठोक्किन सक्ने’ चेतावनी दिँदा ट्रम्पले सार्वजनिक रूपमा प्रतिवाद नगर्नु धेरै विश्लेषकका लागि अस्वाभाविक दृश्य बन्यो।
लामो समयदेखि आक्रामक राष्ट्रवादी छवि बनाएका ट्रम्प यस भ्रमणमा अपेक्षाकृत नरम र रक्षात्मक देखिएको टिप्पणी भइरहेको छ। उनले चीनको प्रशंसा मात्रै गरेनन्, एनभिडियाका उन्नत चिप्स बिक्री र ताइवानलाई हुने हतियार सम्झौतामा समेत नरम संकेत दिए। उता चीनले भने अमेरिकाको दबाबका बाबजुद आफ्नो आर्थिक र रणनीतिक आत्मविश्वास प्रदर्शन गर्न सफल भएको देखियो।
उच्च कर, व्यापार युद्ध र प्रविधि प्रतिबन्धका बीच पनि चीनले निर्यात वृद्धि कायम राख्नु बेइजिङका लागि ठूलो राजनीतिक सन्देश बनेको छ।
भ्रमणको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष के रह्यो भने ट्रम्पले मानव अधिकार, उइगर मुस्लिम, हङकङ, साइबर जासुसी वा चीन–रुस सम्बन्धजस्ता संवेदनशील विषय सार्वजनिक रूपमा खासै उठाएनन्।
ऊर्जा, हरित प्रविधि, दुर्लभ खनिज र उत्पादन क्षमतामा चीनले बनाएको पकडले अब विश्व अर्थतन्त्रमा उसको प्रभावलाई अझ गहिरो बनाइरहेको छ।
विश्लेषकका अनुसार यसले ट्रम्प प्रशासन अहिले चीनसँग प्रत्यक्ष टकरावभन्दा ‘व्यवहारिक सम्झौता’को बाटोमा जान खोजिरहेको संकेत दिन्छ। चीनले पनि ट्रम्पलाई साझेदारभन्दा प्रतिस्पर्धी शक्तिका रूपमा हेरेको स्पष्ट सन्देश दिएको देखिन्छ।
यस सम्पूर्ण घटनाक्रमले विश्व शक्ति सन्तुलनमा भइरहेको परिवर्तनलाई झन् स्पष्ट बनाएको छ। एक समय अमेरिकालाई चुनौती दिन हिच्किचाउने चीन अहिले खुला रूपमा आफूलाई अमेरिकाको बराबरी शक्ति भएको सन्देश दिन थालेको छ। त्यसैले ट्रम्पको यो भ्रमण केवल कूटनीतिक यात्रा मात्रै नभई, २१औँ शताब्दीको बदलिँदो शक्ति संरचनाको प्रतीकात्मक क्षणका रूपमा समेत सम्झिन सकिन्छ।
चीनले यो भ्रमणलाई केवल द्विपक्षीय सम्बन्ध सुधारको अवसरका रूपमा मात्र प्रयोग गरेन, उसले आफ्नो वैश्विक प्रभाव र आत्मविश्वास प्रदर्शन गर्ने मञ्चका रूपमा पनि उपयोग गरेको देखियो। विशेषगरी ‘ग्लोबल साउथ’ भनिने विकासशील राष्ट्रहरूले अहिले अमेरिका भन्दा चीनलाई बढी स्थिर र दीर्घकालीन साझेदारका रूपमा हेर्न थालेको संकेत विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिक्रियाबाट देखिएको छ।
ऊर्जा, हरित प्रविधि, दुर्लभ खनिज र उत्पादन क्षमतामा चीनले बनाएको पकडले अब विश्व अर्थतन्त्रमा उसको प्रभावलाई अझ गहिरो बनाइरहेको छ।
चीनले ट्रम्प भ्रमणलाई केवल द्विपक्षीय सम्बन्ध सुधारको अवसरका रूपमा मात्र प्रयोग गरेन, उसले आफ्नो वैश्विक प्रभाव र आत्मविश्वास प्रदर्शन गर्ने मञ्चका रूपमा पनि उपयोग गरेको देखियो।
अर्कोतर्फ, ट्रम्पको यो भ्रमणले अमेरिकाभित्र पनि नयाँ बहस सुरु गराउन सक्छ। चीनप्रति कडा नीति अपनाउने वाचा गर्दै सत्तामा फर्किएका ट्रम्प अन्ततः व्यवहारिक दबाबका कारण सम्झौतामुखी बन्न बाध्य भएको टिप्पणी भइरहेको छ।
विशेषगरी अमेरिकी उद्योगहरू चीनको दुर्लभ खनिज, आपूर्ति शृंखला र विशाल बजारमा अझै निर्भर रहेको वास्तविकताले वासिङ्टनलाई पूर्ण टकरावभन्दा सन्तुलित सम्बन्धतर्फ धकेलिरहेको देखिन्छ। यही कारण बेइजिङ भ्रमणलाई कतिपय विश्लेषकहरूले ‘अमेरिकाको दबदबाबाट बहुध्रुवीय विश्व व्यवस्थातर्फको संक्रमण’को संकेतका रूपमा समेत व्याख्या गरेका छन्।
