काठमाडौं। नेपाली निजी क्षेत्रको सबैभन्दा शक्तिशाली छाता संगठन नेपाल उद्योग वाणिज्य महासंघको २१औं अध्यक्षको रूपमा अन्जन श्रेष्ठले आफ्नो नाम इतिहासमा दर्ज गराए। व्यावसायिक जगतमा तीन दशकभन्दा बढी खारिएका श्रेष्ठले महासंघको सर्वोच्च आसनमा पुग्न २४ वर्षको लामो यात्रा तय गरे। तर अहिले उनले जुन पदमा आसीन भएका छन्, त्यो आसन फूलको सेज होइन— काँडाको शय्या हो।
मुलुकको अर्थतन्त्र धराशायी भएको, व्यवसायीहरू त्रासमा डुबेको र सरकारसँगको सम्बन्ध तनावपूर्ण भएको यस घडीमा उनको नेतृत्व परीक्षाको कसीमा उत्रिसकेको छ।
२०५९ सालमा महासंघमार्फत चेम्बर आन्दोलनमा पाइला टेक्दा अन्जन श्रेष्ठ एक साधारण कार्यसमिति सदस्य थिए। तत्कालीन अध्यक्ष कुशकुमार जोशीको कार्यकालमा पहिलोपटक महासंघको ढोका ढकढक्याएका श्रेष्ठले त्यसपछि फर्केर कहिल्यै पछाडि हेरेनन्। कार्यसमिति सदस्यबाट यात्रा शुरू गरेका उनले राजस्व समिति उपसभापति, उद्योग समिति सभापति र रोजगारदाता परिषद सदस्यलगायत महासंघका अत्यन्त महत्त्वपूर्ण जिम्मेवारीहरू एकपछि अर्को सफलतापूर्वक निभाउँदै गए। यी पदमा बस्दा उनले केवल नाम भर्ने काम गरेनन्, तिनीहरूमा अर्थपूर्ण छाप छोडे।
विशेषगरी श्रम सम्बन्ध अत्यन्त तनावग्रस्त भएको कालखण्डमा रोजगारदाता परिषदको प्रतिनिधिको रूपमा सरकार र ट्रेड युनियनसँग अनवरत वार्ता र छलफल गरी नेपालको श्रम ऐन निर्माणमा उनले पुर्याएको योगदान ऐतिहासिक मानिन्छ। आज पनि रोजगारदाता र श्रमिकबीचको सम्बन्धमा जुन सुमधुरता कायम छ, त्यसको जग ती बार्ताहरूमा नै रोपिएको थियो, र त्यो जगको एउटा महत्त्वपूर्ण शिल्पकार अन्जन नै थिए।
महासंघको ५७औं साधारणसभाले उनलाई वरिष्ठ उपाध्यक्षमा निर्वाचित गर्यो। महासंघको विद्यमान विधानअनुसार वरिष्ठ उपाध्यक्ष स्वतः अध्यक्षमा स्तरोन्नति हुने व्यवस्था भएकाले श्रेष्ठ अब २१औं अध्यक्ष बनेका हुन्। उनको कार्यकालपछि यो परम्परा बदलिनेछ र भविष्यमा अध्यक्षसहित सबै पदाधिकारी प्रत्यक्ष निर्वाचनद्वारा चुनिनेछन्।
श्रेष्ठको व्यावसायिक यात्रा नेपाली उद्यमशीलताकै एउटा प्रेरणादायी आख्यान हो। २०४५ सालमा अभिभावकले सुरु गरेको सानो चकलेट कारखानालाई सघाउन थालेका श्रेष्ठले त्यही साना बीउबाट आज नेपालकै सबैभन्दा ठूलो कन्फेक्सनरी उद्योग (सुजल फुड) उमारे। सानोबाट मझौलोमा, मझौलोबाट विशाल उद्योगमा रूपान्तरित भएको सुजल फुडको यात्रा परिवारका सदस्यहरूको सामूहिक परिश्रम र दूरदर्शी नेतृत्वको परिणाम हो, जसमा अन्जनको भूमिका केन्द्रीय रही आएको छ।
त्यहीँमा सीमित नरहेर उनले लक्ष्मी ग्रुपको विस्तार प्याकेजिङ, ट्रेडिङ, स्टिल उत्पादन र अटोमोबाइल क्षेत्रमा समेत गरे। हुन्डाईको अधिकृत वितरकको रूपमा नेपालको अटोमोबाइल बजारमा महत्त्वपूर्ण स्थान बनाएका छन् भने पछिल्लो समय समृद्धि स्टिल र हुन्डाई असेम्बल प्लान्ट स्थापना गरेर उत्पादनमूलक उद्योगप्रतिको आफ्नो दृढ प्रतिबद्धता देखाएका छन्। आज लक्ष्मी ग्रुपले मात्रै तीन हजार दुई सय भन्दा बढी नेपाली नागरिकलाई प्रत्यक्ष रोजगारी दिइरहेको छ र यो आफैँमा उनको उद्यमशील व्यक्तित्वको एउटा बोलिरहेको प्रमाण हो।
अर्थतन्त्रको डरलाग्दो तस्वीर
अन्जनले अध्यक्षको जिम्मेवारी सम्हालेको बेला नेपालको आर्थिक परिदृश्य अत्यन्त निराशाजनक छ। बजार सुस्त छ, माग तल झरेको छ, उद्योगहरू आफ्नो क्षमताको केवल ३० देखि ४० प्रतिशतमा सीमित भएर कराइरहेका छन्। बैंकको ब्याजदर इतिहासकै सबैभन्दा न्यून तहमा झरेको छ, तर लगानीकर्ताहरू ऋण लिन बैंकसम्म जान तयार छैनन्। यो कुनै सामान्य आर्थिक मन्दीको लक्षण मात्र होइन। यो त मनोवैज्ञानिक भयको गहिरो प्रतिविम्ब हो। व्यवसायीहरूको मन र मस्तिष्कमा त्रास यति गाडिएको छ कि सस्तो ऋणको प्रलोभनले समेत तिनलाई हल्लाउन सकिरहेको छैन।
यस डरको मूल जड दुईतर्फबाट बढेको छ। एकातर्फ, २०८२ भदौ २३ र २४ मा भएको जेनजी आन्दोलनको क्रममा निजी क्षेत्रका व्यवसायिक प्रतिष्ठान र घरहरूमा भएको व्यापक तोडफोड र आगजनीले व्यवसायीहरूलाई भित्रबाट हल्लाइदिएको छ। अर्कोतर्फ, राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी नेतृत्वको सरकार गठन भएको एक महिनाभित्रै एक दर्जनभन्दा बढी व्यवसायीहरूलाई पक्राउ गर्ने कदमले निजी क्षेत्रको मेरुदण्ड नै थरथर कँपाएको छ। यस्तो वातावरणमा सिमेन्ट, छड, निर्माण सामग्री, जग्गा–घर कारोबार जस्ता क्षेत्रहरू ठप्पप्रायः भएका छन् भने होटल, रेस्टुरेन्ट, जुत्ताचप्पल, साना तथा मझौला उद्यमलगायत सबै प्रकारका व्यवसाय एकैसाथ सङ्कटको भुमरीमा फँसेका छन्। बैंकहरूले धितो लिलाम गर्ने सूचना जुन गतिमा निकाल्दैछन्, त्यसको इतिहासमा नजीर छैन।
उद्योग वाणिज्य महासंघ मुलुकको अघोषित आर्थिक सल्लाहकार हो। सरकारको आर्थिक एजेन्डाको कार्यान्वयनमा निजी क्षेत्रको भूमिका सधैँ निर्णायक रहँदै आएको छ (लगानी ल्याउने, रोजगारी सिर्जना गर्ने, राजस्व संकलनमा टेवा दिने)। यी सबै काम निजी क्षेत्रले बेग्लै ओहदा बिना, चुपचाप र निरन्तर गर्दै आएको हो। तर पछिल्ला वर्षहरूमा सरकार र निजी क्षेत्रबीच एउटा खतरनाक खाडल खन्दै गइरहेको छ। सरकारको दृष्टिमा व्यवसायी भनेका नियन्त्रण गर्नुपर्ने वर्ग हुन् भन्ने भाव बलियो हुँदै गइरहेको छ र त्यसको परिणामस्वरूप विनाकारण वा न्यून कारणमा व्यवसायीहरूको धरपकड हुने क्रम बढेको छ। जसले गर्दा लगानीको मनोबल भाँचिएको छ र उद्यमशीलताको उत्साह ओइलाएको छ। यस असन्तुलनलाई सुधार नगरी नेपालको आर्थिक पुनरुत्थान सम्भव छैन, र यही काम अन्जन श्रेष्ठको सामु सबैभन्दा तत्काल र सबैभन्दा जटिल चुनौतीको रूपमा खडा छ।
अध्यक्षको आसन सम्हाल्नेबित्तिकै श्रेष्ठले आफ्नो कार्यकालका पाँच मूल प्राथमिकता सार्वजनिक गरेका छन्। सरकार र निजी क्षेत्रबीचको सम्बन्धलाई नयाँ परिभाषा दिने, निजी क्षेत्रप्रतिको नकारात्मक सरकारी धारणामा आमूल परिवर्तन ल्याउने, निजी सम्पत्तिको रक्षा र व्यावसायिक हकहितको सुनिश्चितताका निम्ति निरन्तर पैरवी गर्ने, मुलुकमा निजी लगानीको वातावरण निर्माणका लागि ठोस कदमहरू चाल्ने र जिल्ला–नगर उद्योग वाणिज्य संघहरूलाई सशक्त बनाएर महासंघको सांगठनिक जग बलियो पार्ने यी उनका प्रतिबद्धताहरू हुन्। शब्दमा सुन्दा यी प्राथमिकताहरू सुरिला छन्, तर यिनलाई व्यवहारमा उतार्न उनलाई असाधारण साहस र कूटनीतिक दक्षता दुवै एकैसाथ चाहिनेछ।
व्यावसायिक इतिहासमा कहिल्यै यति व्यापक, यति द्रुत र यति व्यवस्थित रूपमा उद्यमी–व्यवसायीहरू सङ्कटमा परेका थिएनन्। बैंकको धितो लिलामको सूचनाहरू यो गतिमा कहिल्यै निस्किएका थिएनन्। सरकारको धरपकड यति असंयमित कहिल्यै भएको थिएन। यो सङ्कटको जहाजलाई 'सेफ ल्यान्डिङ' गराउन असाधारण साहस, अटल धैर्य र गहिरो कूटनीतिक सुझबुझ चाहिन्छ।
चौबीस वर्ष महासंघको हरेक कुनाकाप्चामा काम गरेका, तीन दशक व्यवसायको धूलोमाटोमा हिँडेका, सुजल फुडदेखि समृद्धि स्टिलसम्मको यात्रा तय गरेका अन्जन श्रेष्ठ यो अग्निपरीक्षा कसरी पार गर्छन् — त्यही प्रश्नको उत्तर खोज्दै नेपालको निजी क्षेत्र आशाका आँखाले उनलाई हेरिरहेको छ। उनको काँधमा लाखौं उद्यमी, व्यवसायी र तिनका परिवारको भविष्य अड्किएको छ र त्यो भार हल्का छैन।
-1778027346.jpeg)
-1757218736.jpg)
-1778006259.jpg)
