काठमाडौं। 'जगदम्बा' ब्राण्डका नामले चिनिने शुभ श्री जगदम्बा सिमेन्ट मिल्सले गत आर्थिक वर्षमा ३ अर्ब ६० करोड रुपैयाँको कारोबार गरेको छ। चालु वर्षको पहिलो ६ महिनामा मात्रै १ अर्ब ५५ करोड बढीको कारोबार भइसकेको तथ्याङ्कले सुधारको संकेत दिन्छ। तर यी आँकडाको सतहमुनि लुकेका वित्तीय जटिलताहरूले कम्पनीको दीर्घकालीन स्वास्थ्यमाथि गम्भीर प्रश्न उठाइरहेका छन्।
कम्पनीको पछिल्ला वर्षको कारोबार हेर्दा विरोधाभासी चित्र देखिन्छ। सन् २०२२ मा ४ अर्ब २१ करोड रहेको व्यापार सन् २०२३ मा ३ अर्ब २३ करोडमा झर्यो र सन् २०२४ मा झनै खुम्चिएर १ अर्ब ९० करोडमा सीमित भयो। सन् २०२५ मा ३ अर्ब ६० करोड पुगेको भनिए पनि यो 'सुधार' भनिँदै गरेको उकालो वास्तवमा आफ्नै विगतको उचाइसम्म पुग्ने संघर्ष मात्र हो। सन् २०२२ को स्तरभन्दा अझै एक अर्बभन्दा बढीले पछाडि रहेको कम्पनीलाई 'सफल फर्कावट'को उपाधि दिन हतार गर्नु हतारो हुनेछ।
यसै सन्दर्भमा रेटिङ एजेन्सी इक्रा नेपालले कम्पनीलाई १ अर्ब ५२ करोडको अल्पकालीन कर्जा सीमाका लागि 'ए–फोर' रेटिङ प्रदान गरेको छ। कम्पनीको तर्फबाट यसलाई सकारात्मक उपलब्धिका रूपमा प्रस्तुत गरिए पनि वास्तविकता भिन्न छ। इक्राको मापदण्डअनुसार यो रेटिङले ऋणको सावाँ र ब्याज भुक्तानी क्षमता 'औसत' मात्र रहेको र क्रेडिट जोखिम विद्यमान रहेको जनाउँछ। तरलताको चापकै कारण यो रेटिङ दिइएको इक्राले स्वयं स्वीकार गरेको छ। ऋणदाताहरूलाई सतर्क हुन दिइएको संकेत हो भन्ने स्पष्ट पार्छ।
कम्पनीका आन्तरिक वित्तीय सूचकहरू झनै चिन्ताजनक छन्। सञ्चालन नाफा मार्जिन सन् २०२४ को ३.१ प्रतिशतबाट बढेर ४.६ प्रतिशत पुगेको भनिए पनि यो उद्योगको हिसाबले अत्यन्त सँघुरो मार्जिन हो। कम्पनीको ऋण र नाफाको अनुपात १०.९ गुणा पुगेको छ। सामान्यतः तीनदेखि चार गुणासम्म मात्र स्वीकार्य मानिने यो अनुपात दशगुणाभन्दा माथि पुगेको अवस्थाले कम्पनी आफ्नो नाफाको तुलनामा अत्यधिक ऋणको भारमा थिचिएको देखाउँछ।
नगद प्रवाहको अवस्था झनै नाजुक छ। कम्पनीले बेचेको सिमेन्टको उधारो रकम समयमा उठाउन नसक्दा दैनिक सञ्चालन खर्च धान्नकै लागि सञ्चालक र भगिनी संस्थाहरूबाट थप ऋण लिनुपर्ने बाध्यता परेको छ। यो एउटा चिन्ताजनक चक्र हो। व्यापार भइरहेको छ, तर पैसा हातमा आइपुग्दैन र त्यही अभाव पूर्ति गर्न फेरि ऋण थपिँदै जान्छ।
सन् २०२४ सेप्टेम्बरमा सर्वोत्तम सिमेन्टले यो उद्योगको प्राप्ति गरेपछि समूहभित्रै ठूलो परिमाणमा सिमेन्ट आपूर्ति हुन थालेको र पूर्वी नेपालमा बजार हिस्सा बढेको इक्राले उल्लेख गरेको छ। बाह्य वातावरण पनि कम्पनीका लागि अनुकूल छैन। नेपालको सिमेन्ट उद्योगमा उत्पादन क्षमता माग भन्दा धेरै भइसकेको छ, मूल्य प्रतिस्पर्धा तीव्र छ, र निर्माण क्षेत्रमाथिको माग अनिश्चित रहिरहेको छ। कच्चा पदार्थको आयात मूल्यमा हुने उतारचढावले कम्पनीको सँघुरो नाफा मार्जिनलाई थप दबाबमा पार्न सक्छ।
उच्च व्यापारका बाबजुद कम्पनीले केही गम्भीर वित्तीय चुनौतीहरूको सामना गरिरहेको छ। कम्पनीको चालु पुँजी उपयोगको तीव्रता ५२ प्रतिशत पुग्नु मुख्य चुनौती हो। विशेष गरी उधारो उठाउनुपर्ने समय लम्बिँदा कम्पनीमा नगदको अभाव देखिएको छ।
कम्पनीले आफ्नो दैनिक सञ्चालन खर्च धान्न सञ्चालक र भगिनी संस्थाहरूबाट थप ऋण लिनुपरेको छ। यसले गर्दा कम्पनीको ऋण र नाफाको अनुपात १०.९ गुणा पुगेको छ, जुन जोखिमपूर्ण मानिन्छ। साथै, सिमेन्ट उद्योगमा रहेको तीव्र प्रतिस्पर्धा, मागमा आउने उतारचढाव र कच्चा पदार्थको मूल्यमा हुने वृद्धिले कम्पनीको भविष्यको नाफामा असर पार्न सक्ने देखिन्छ।
