काठमाडौं। नेपालको राजनीतिक इतिहासमा चर्चित बन्न पुगेको सुन तस्करी प्रकरणले अर्को महत्त्वपूर्ण मोड लिएको छ। अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोग (अख्तियार) ले बिहीबार विशेष अदालतमा पूर्वसभामुख कृष्णबहादुर महरा र त्रिभुवन विमानस्थल भन्सारका तत्कालीन सहसचिव अरुण पोखरेलसहित जम्मा २८ व्यक्ति र एक कम्पनीविरुद्ध औपचारिक रूपमा भ्रष्टाचार मुद्दा दायर गरेको छ।
आयोगले उनीहरुविरुद्ध कुल ७ करोड ७८ लाख ६८ हजार ९५ रुपैयाँ बिगो कायम गरी सो रकम एकमुष्ट असुल गरिनुपर्ने माग अदालतसमक्ष राखेको छ। यो मुद्दा तीन वर्षअघि अर्थात् १० पुस २०७९ मा भएको सुन तस्करीको घटनासँग प्रत्यक्ष रूपमा जोडिएको छ।
कसरी भयो तस्करी? — भेपको आवरणमा लुकाइएको सुन
यो काण्डको सुरुवात एउटा चतुर तर अन्ततः पर्दाफास भएको तस्करी योजनाबाट भयो। दुबईबाट उडान नम्बर एफजेड ०५८७ मार्फत चिनियाँ राहदानी (नम्बर इजे ६३५००३०) बोकेका ली हाङसङ नामक व्यक्ति काठमाडौंस्थित त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा अवतरण गरे। उनीसँग दुईवटा सुटकेस थिए, जसभित्र ७३ वटा बट्टामा ७३० वटा विद्युतीय चुरोट (भेप) थिए — तर ती भेप साधारण थिएनन्।
प्रत्येक भेपभित्र सुन लुकाइएको थियो। जम्मा करिब ९ किलोग्राम सुन ती भेपहरूभित्र लुकाएर ल्याइएको थियो। ली हाङसङको उद्देश्य ती सामान भन्सारबाट सहजै जाँचपास गराएर गिरोहका नाइके दावाजिन वाङलाई हस्तान्तरण गर्नु थियो।
तर विमानस्थल भन्सार कार्यालयका कर्मचारीहरूले ती सामान शंकास्पद देखेर सोही दिन नियन्त्रणमा लिए। यसपछि ली हाङसङ फरार भए र मुख्य षड्यन्त्रकारी दावाजिन वाङले अर्कै रणनीति अपनाउन थाले।
महरा बाबुछोराको संलग्नता — २५६ पटक फोन सम्पर्क
दावाजिन वाङ पूर्वसभामुख महरासँग जोडिएका एक शंकास्पद पात्र थिए। भन्सारमा सामान रोकिएपछि वाङले पूर्वसभामुख कृष्णबहादुर महरा र उनका छोरा राहुल (रेशम) महरा मार्फत रोकिएको सामान छुटाउन प्रयास गर्न थाले। अनुसन्धानका क्रममा खुलेअनुसार, महरा बाबुछोराले भन्सारका कर्मचारी, विभिन्न बिचौलिया र स्वयं चिनियाँ तस्करहरूसँग विभिन्न समयमा २ सय ५६ पटक फोन सम्पर्क गरेका थिए। भन्सारले सामान नियन्त्रणमा लिएको तीन दिनपछि अर्थात् १३ पुसमा महरा बाबुछोराले पालैपालो भन्सार कर्मचारीहरूलाई फोन गरी सामान छुटाउन दबाब दिएको पनि अनुसन्धानमा देखिएको छ। उल्लेखनीय रूपमा, त्यतिबेलासम्म भेपभित्र सुन लुकाइएको तथ्य सार्वजनिक भइसकेको थिएन।
भेप गोदाममा सिल गरेर राखिएको थियो। तर त्यसपछि घटनाले झनै रहस्यमय मोड लियो। भन्सारकै कर्मचारी र बिचौलियाहरूको मिलेमतोमा गोदाममा राखिएका सुन भएका भेपहरू चोरी गरियो र त्यस ठाउँमा साधारण भेप राखिदिइयो।
यो रहस्य उदाङ्गो भएको भने एकदमै अनौठो तरिकाले हो। गोदामको सुरक्षामा खटिएका एक सुरक्षागार्डले सुन भएका भेपमध्ये केही घर लगे र घरमा फुटाएर हेर्दा त्यसभित्र सुन भेटियो। यसरी भेपभित्र सुन लुकाएर ल्याइएको तथ्य पहिलोपटक बाहिरियो।
यो घटना सार्वजनिक भएपछि विमानस्थल भन्सारले २६ वैशाख २०८० मा केन्द्रीय अनुसन्धान ब्यूरो (सीआईबी) लाई अनुसन्धानका लागि पत्राचार गर्यो। सीआईबीको अनुसन्धान सुरु भएपछि भन्सारका नायब सुब्बा रेवन्त खड्का लगायत विभिन्न व्यक्तिहरू पक्राउ परे। खड्काले प्रहरीसमक्षको बयानमा स्वीकार गरे — "गोदाममा सुन भएका भेप रहेको जानकारी पाएपछि आफ्नै योजनामा ती भेप निकालेर बाहिरबाट सक्कली भेप ल्याएर राखिदिइएको" थियो।
दुई महिना लामो अनुसन्धानपछि करिब १ सय ग्राम मात्रै सुन फेला पर्यो। बाँकी करिब ९ किलो सुन भन्सारका कर्मचारी र एजेण्टहरूको मिलेमतोमा गायब पारिएको पुष्टि भयो। भित्रिएको सुन मूलतः भारतको महाराष्ट्रका नन्दुकुमार राण्डुराम मर्गलेको थियो। चीनबाट ल्याएर दावाजिन वाङले नेपाल हुँदै उनीसम्म पुर्याउने योजना थियो। मर्गलेले काठमाडौंको न्यूरोडमा सुन जोख्न र परीक्षण गर्न कारखाना नै खोलेको पनि अनुसन्धानमा देखियो।
जिल्ला सरकारी वकिल कार्यालय काठमाडौंले २९ असार २०७९ मा जिल्ला अदालतमा पहिलो मुद्दा दायर गर्यो, तर त्यसमा महरा बाबुछोरा र सहसचिव पोखरेल प्रतिवादी थिएनन्। त्यसपछि २६ असोजमा सीआईबीले महरालाई पक्राउ गरी सरकारी वकिललाई मुद्दा बुझायो। जिल्ला अदालतले पुर्पक्षका लागि जेल पठाउने आदेश गर्यो। उच्च अदालतमा पुनरावेदन गरेका महरालाई ११ मंसिरमा २० लाख रुपैयाँ धरौटीमा रिहा गर्ने आदेश भयो।
५ चैत २०८० मा पुनः पक्राउ परेका महरालाई स्वास्थ्यको कारण देखाउँदै ९ चैतमा हाजिरी जमानीमा छाडियो। यसरी उनीविरुद्धको मुद्दा सीआईबीमै विचाराधीन रहँदा अख्तियारले थप अनुसन्धान गरी अब विशेष अदालतमा भ्रष्टाचार मुद्दा दायर गरेको हो।
भन्सार कर्मचारी समूह (अनुसन्धानमा लापरबाही र मिलेमतोको आरोप): त्रिभुवन विमानस्थल भन्सार कार्यालयका तत्कालीन प्रमुख भन्सार प्रशासक अरुण पोखरेल, प्रमुख भन्सार अधिकृत मुक्ति प्रसाद श्रेष्ठ, प्रमुख भन्सार अधिकृत अम्बिका प्रसाद खनाल, भन्सार अधिकृत रमेश कुमार खतिवडा, भन्सार अधिकृत सुबेन्द्र श्रेष्ठ, नायब सुब्बा सुवर्णाप्रभा के.सी., नायब सुब्बा भुवनराज घिमिरे, नायब सुब्बा उमेश प्रसाद कोईराला, नायब सुब्बा रेवन्त खड्का र नायब सुब्बा मधुसुदन पोख्रेल।
तस्करी नेटवर्क समूह (सुन तस्करीमा संलग्नताको आरोप): पूर्वसभामुख कृष्णबहादुर महरा, राहुल उर्फ रेशम महरा, निर्मल कुमार वि.क., लोकेन्द्रकुमार पौडेल, दिपेश बस्नेत, गोपाल सुवेदी, दिनेश बस्नेत, वेदप्रकाश अग्रवाल, राम केशव थापा क्षेत्री, अमृत कार्की, नीमा गुरुङ, प्रेरणा थापा, ललिता थापा, दिपिका थापा, चिनियाँ नागरिक ली हाङसङ र दाओजिङ वाङ, बेल्जियमका नागरिक दावा छिरिङ, भारतीय नागरिक साहेव राव पाण्डुरङ मरगले र डेस्कटर ट्राभल्स एन्ड टुर्स प्रा.लि.।
