काठमाडौं। चालु आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को पहिलो त्रैमासमा मुलुकको आर्थिक वृद्धिदर ३.२ प्रतिशत रहने प्रक्षेपण राष्ट्रिय तथ्यांक कार्यालयले गरेको छ। कार्यालयले बुधबार सार्वजनिक गरेको प्रथम त्रैमासिक कुल गार्हस्थ्य उत्पादन (जीडीपी) प्रतिवेदनले यस्तो अनुमान गरेको हो।
प्रतिवेदनका अनुसार त्रैमासिक कुल गार्हस्थ उत्पादन आधारभूत मूल्यमा अघिल्लो आर्थिक वर्ष २०८१/८२ को प्रथम त्रैमासिकको तुलनामा चालु आर्थिक वर्षको सोही अवधिमा आर्थिक वृद्धिदर ३.२ प्रतिशतले वृद्धि हुने प्रारम्भिक अनुमान गरिएको छ। यो गत वर्षको वास्तविक वृद्धिदरभन्दा केही राम्रो देखिएको छ। गत आर्थिक वर्षको पहिलो त्रैमासमा सुरुमा ३.४ प्रतिशतले आर्थिक वृद्धि हुने अनुमान गरिएपनि सो अवधिमा वास्तविक वृद्धिदर २.९ प्रतिशत मात्र कायम भएको थियो। यस पटक पनि प्रारम्भिक अनुमान र वास्तविक वृद्धिदरबीच केही भिन्नता आउन सक्ने विश्लेषकहरू बताउँछन्।
आर्थिक वृद्धिदर तीन प्रतिशतभन्दा केही बढी मात्र रहनुको मुख्य कारण केही प्रमुख क्षेत्रमा उत्पादन संकुचन हुनु रहेको प्रतिवेदनले जनाएको छ। आर्थिक वर्ष २०८१/८२ को प्रथम त्रैमासिकको तुलनामा चालु आर्थिक वर्षको सोही अवधिमा खाद्यान्न वाली, वनपैदावर, निर्जीवन बिमा र आन्तरिक उत्पादनका निर्माण सामग्रीलगायतका उत्पादनमा संकुचन देखिएको कार्यालयले जनाएको छ। यी क्षेत्रमा आएको संकुचनले समग्र आर्थिक वृद्धिदरलाई तल्लो तहमा राख्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको विश्लेषण गरिएको छ।
तर, केही क्षेत्रमा भएको उल्लेखनीय वृद्धिले भने अर्थतन्त्रलाई सकारात्मक दिशामा डोर्याएको छ। पहिलो त्रैमासमा विद्युत् उत्पादन तथा वितरण, वित्तीय क्रियाकलाप, पशुजन्य उत्पादन, फलफूल तथा तरकारी, व्यापार सेवा र पर्यटन आगमनलगायतका विभिन्न क्रियाकलापमा वृद्धि भएको कार्यालयले जनाएको छ। यी क्षेत्रमा भएको वृद्धिले आर्थिक वृद्धिदर ३.०२ प्रतिशतले वृद्धि हुने प्रारम्भिक अनुमान गर्न मद्दत गरेको हो।
विशेष गरी विद्युत् उत्पादन तथा वितरण क्षेत्रमा भएको वृद्धि उल्लेखनीय रहेको छ। वर्षाको मौसममा जलविद्युत् आयोजनाहरूले राम्रो उत्पादन गर्नुका साथै विद्युत् वितरणमा पनि सुधार आएको छ। यसैगरी, वित्तीय क्रियाकलापमा पनि गतिलोपन आएको देखिन्छ। बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूको कारोबारमा वृद्धि हुनु यसको प्रमुख कारण हो।
कृषि क्षेत्रमा पशुजन्य उत्पादन र फलफूल तथा तरकारी उत्पादनमा वृद्धि भएको पनि सकारात्मक संकेत हो। यद्यपि खाद्यान्न वालीमा संकुचन देखिए पनि पशुपालन र तरकारी खेतीमा किसानहरू बढी आकर्षित भएका छन्। व्यापार सेवा क्षेत्रमा पनि सुधार देखिएको छ। पर्यटन आगमनमा वृद्धि हुनु अर्को राम्रो संकेत हो। विदेशी पर्यटकको आगमन बढेको र आन्तरिक पर्यटनमा पनि गतिलोपन आएकाले यो क्षेत्रले अर्थतन्त्रमा सकारात्मक योगदान पुर्याएको छ।
समग्रमा यस त्रैमासिकमा प्रस्तुत गरिएका कुल १८ वटा औद्योगिक वर्गीकरण सबैमा धनात्मक वृद्धिदर रहेको अनुमान कार्यालयले गरेको छ। यो सकारात्मक संकेत हो। किनभने कुनै पनि प्रमुख क्षेत्रमा ठूलो मात्रामा ऋणात्मक वृद्धि नदेखिनु र सबै क्षेत्रमा केही न केही वृद्धि हुनुले अर्थतन्त्रको सन्तुलित विकास भइरहेको देखिन्छ।
तर, त्रैमासिक तुलना गर्दा भने फरक तस्बिर देखिन्छ। आधारभूत मूल्यमा आर्थिक वर्ष २०८१/८२ को चौथो त्रैमासको तुलनामा यस आर्थिक वर्षको पहिलो त्रैमासमा जीडीपी वृद्धिदर १.६८ प्रतिशतले ऋणात्मक देखिएको छ। यो मौसमी प्रभावका कारण हुन सक्ने विश्लेषकहरू बताउँछन्। चौथो त्रैमासमा विशेष गरी चाडपर्व र वर्षको अन्त्यमा आर्थिक गतिविधि बढी हुने भएकाले पहिलो त्रैमासमा केही सुस्ती आउनु स्वाभाविक मानिन्छ।
सो अवधिमा अर्थतन्त्रका कुल १८ ओटा औद्योगिक वर्गीकरणमध्ये १३ ओटा क्षेत्रमा भएको ऋणात्मक वृद्धिको प्रभाव तथा अन्य क्षेत्रको सामान्य वृद्धिको कारणले समग्र कुल गार्हस्थ्य उत्पादन ऋणात्मक भएको अनुमान गरिएको कार्यालयले जनाएको छ। चौथो त्रैमासको तुलनामा १३ ओटा क्षेत्रमा संकुचन आउनुले यस्तो नतिजा निस्किएको हो। यद्यपि यो तुलना एउटै वर्षको विभिन्न त्रैमासबीचको भएकाले मौसमी प्रभाव र आर्थिक चक्रको स्वाभाविक गतिलाई बुझ्नुपर्ने विज्ञहरू बताउँछन्।
समग्रमा यस वर्षको पहिलो त्रैमासिक आर्थिक वृद्धिदर मध्यम रहेको देखिन्छ। विद्युत्, वित्तीय सेवा, पर्यटन र केही कृषि क्षेत्रमा वृद्धि भए पनि खाद्यान्न, निर्माण सामग्री र केही अन्य क्षेत्रमा संकुचन आएकाले समग्र वृद्धिदर तीन प्रतिशतको हाराहारीमा सीमित रहेको छ। आगामी त्रैमासहरूमा यो वृद्धिदर कसरी अघि बढ्छ, त्यो मुलुकको आर्थिक नीति र विश्व अर्थतन्त्रको अवस्थामा निर्भर रहनेछ।
