काठमाडाैं। धादिङ जिल्लाको नलाङ गाउँको त्यो डाँडालाई चिन्नेहरूले भन्थे- "त्यहाँ के हुन्छ र?" समुद्री सतहभन्दा करिब १,४०० मिटर उचाइमा अवस्थित यो पहाडी भेगमा जमिन उबडखाबड थियो, पानी थिएन र भविष्यको कुनै स्पष्ट आकार पनि देखिँदैनथ्यो।
जुन बेला नेपालका गाउँगाउँबाट युवाहरू राम्रो जीवनको खोजीमा काठमाडौं वा विदेशतिर लम्किरहेका थिए, त्यही बेला नलाङमा केही मानिसहरूले उल्टो बाटो रोजे। उनीहरू भागेनन्, बरु टाँसिए, र यो बाँझो डाँडोलाई नै आफ्नो सपनाको जमिन बनाउने संकल्प लिए।
तर सपना बुन्नु सजिलो, गाह्रो भनेको त्यसलाई जमिनमा उतार्नु हो। र नलाङमा त्यो जमिन आफैँ समस्या थियो।
पानीबिना यहाँ केही सम्भव थिएन। न खेती, न पर्यटन, न मानिसको बसोबास। यो एउटा यस्तो आधारभूत समस्या थियो जसको समाधान नभई अरू कुनै कुरा अघि बढ्न सक्दैनथ्यो। समाधान खोज्ने क्रममा नर्वेली भूगर्भविद्हरूलाई बोलाइयो। उनीहरूले वैज्ञानिक अनुसन्धान गरे र पहाडको करिब २,०० मिटर गहिराइमा भूमिगत पानीको स्रोत भएकाे पत्ता लगाए।
"यो सुन्दा सजिलो लाग्छ, तर त्यो निर्णय गर्नु सजिलो थिएन। धेरैले यो परियोजनालाई हावादारी भने। यति गहिराइमा ड्रिल गर्नु भनेको पैसा र समय फाल्नु हो भन्ने आवाजहरू चारैतिरबाट उठे। तर पहल गर्नेहरू डगमगाएनन्। ठूलो आर्थिक लगानी र अथक परिश्रमका साथ ड्रिलिङ कार्य सुरु भयो।
'हाम्रो प्रणालीबाट बग्ने प्रत्येक थोपा पानीले हामीलाई सम्झाइरहन्छ कि दृढ इच्छा र निरन्तर मेहनतले असम्भव देखिने लक्ष्यहरू पनि सम्भव बन्न सक्छन्,' हिमालय अनटप अर्गानिक कफी इस्टेटका प्रबन्ध निर्देशक भरत रेग्मी भन्छन्, 'त्यो पानी केवल पानी थिएन- त्यो नलाङको नयाँ जीवनको सुरुवात थियो। पम्पिङ प्रणाली जडान भयो र त्यही मिठो पहाडी पानीले आज कफी बगान, रिसोर्ट, नर्सरी, बगैंचा र कृषि गतिविधि सबैलाई सिँचाइरहेको छ।'
कफीको बिरुवासँगै उम्रियो रोजगारी
पानीको समस्या हलिएपछि नलाङको डाँडामा हजारौं अर्गानिक अरेबिका कफीका बिरुवाहरू रोपिए। पहाडको मिठो हावा, स्वच्छ पानी र जैविक माटोमा हुर्केको कफी, जसको स्वाद र सुगन्धले विश्वका पारखीहरूको ध्यान तान्न थालेको छ। 'हिमालय अनटप अर्गानिक कफी इस्टेट' र 'कन्ट्री प्याराडाइज रिसोर्ट' यी दुई नामहरू नलाङमा मात्र होइन, नेपालको कृषि पर्यटन नक्सामा पनि अङ्कित भइसकेकाे रेग्मी बताउँछन्।
विश्वका विभिन्न देशबाट आउने पाहुनाहरू यहाँ नेपाली आतिथ्यता अनुभव गर्न, दिगो खेतीको ज्ञान लिन र ताजा अर्गानिक कफीको कप हातमा लिएर हिमाली क्षितिज निहाल्न आउँछन्। तर यस परियोजनाको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण उपलब्धि भनेको पाहुनाहरूको संख्या होइन, यो हो स्थानीय समुदायमा आएको परिवर्तन। किसानहरूलाई कफी खेतीको तालिम दिइएको छ, बिरुवाहरू उपलब्ध गराइएका छन्, र जो युवाहरू एक दिन शहर जाने सोच्थे, उनीहरूमध्ये कतिपय आफ्नै गाउँमा भविष्य देख्न थालेका छन्।
नलाङको यस परियोजनाको अर्को महत्त्वपूर्ण पाटो भनेको वातावरणप्रतिको जिम्मेवारी हो। वर्षाको पानी संकलन, भूमिगत जल पुनर्भरण, माटो संरक्षण र वातावरणमैत्री कृषि प्रविधिमा निरन्तर लगानी हुँदैछ। यहाँ उत्पादन बढाउनु मात्र लक्ष्य होइन, आउने पुस्ताका लागि जमिन जोगाउनु पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण मानिन्छ। यो सोच नेपालको पहाडी कृषिमा अझै पनि दुर्लभ छ।
नलाङलाई नेपालमा दिगो कृषि, कृषि पर्यटन, वातावरण संरक्षण र सामुदायिक विकासको नमुनाका रूपमा हेर्न थालिएको छ। एक समय "त्यहाँ के हुन्छ र?" भनिएको यो ठाउँले आज देशैभर एउटा सन्देश दिइरहेको छ- सही दृष्टि, साहस र धैर्यता भए पहाडको सबैभन्दा कठिन डाँडो पनि सम्भावनाको भूमि बन्न सक्छ।
