बिहीबार, मंसिर १६ २०७८ ०२:४६ PM

×

इभरग्राण्डको ऋण समस्याबाट किन संकटमा छ चिनियाँ अर्थतन्त्र ? 

images

जब कुनै कम्पनी आक्रामक रुपमा अघि बढ्न थाल्छ तब कम्पनी असफल भयो भने देशको बृहत् अर्थतन्त्रमा कस्तो असर पर्ला भनेर सरकारलाई ठूलो चिन्ता र भय हुन्छ । हाल चीनको इभरग्राण्ड त्यहीँ बृहत् रियल स्टेट डेभलपर कम्पनी हो जुन चिनियाँ अर्थतन्त्रका लागि अहिले टाउको दुखाइको विषय बनिरहेको छ । बिक्रीका आधारमा इभरग्राण्ड चीनको दोस्रो ठूलो प्रोपर्टी डेभलपर कम्पनी हो । साथै यो कम्पनी विश्वको फर्चुन फाइभ हन्ड्रेड कम्पनीको १२२ औं स्थानमा पर्न सफल भएको छ । 

तर, इभरग्राण्ड ऋणले थलिएर केही महिनायता ‘लाइफ सपोर्ट स्टेजमा’ बाँचिरहेको छ । पछिल्लो समय आएको चीनको तेस्रो त्रैमासिक आर्थिक समीक्षा र सुधारोन्मुख नहुने चिनियाँ संकेतले कम्पनी ध्वस्त हुने विज्ञहरुले चेतावनी दिन थालेका छन् । 

फिच, मोड्डी तथा एस एन्ड पी लाभिन जस्ता रेटिङ फर्महरुले पनि इभरग्राण्डसँग पैसा र समयको अभाव खट्किरहेको बताएका छन् । हाल इभरग्राण्डेमाथि ३ खर्ब डलरभन्दा धेरै रकमको ऋणभार छ । चालु पुँजीको अभावमा सयौं आवासीय भवनहरु निर्माणाधीन अवस्थामै रोकिएका छन् । आपूर्तिकर्ताहरुले समेत पैसा नपाउन थालेपछि निर्माण साइट नै बन्द गर्न थालेका छन् । 

कम्पनीले ‘ओभरड्यु विल’ तिर्न नसकेपछि सम्पन्न नभइसकेका निर्माणाधीन प्रोपर्टीहरु नै हस्तान्तरण गर्न थालेको छ । यति मात्र होइन कम्पनीले आफ्नै कर्मचारीहरुसित समेत पैसा सापटी माग गरेको थियो । 

यसरी संकटग्रस्त बन्यो इभरग्राण्ड

एक दशकअघि आफ्ना स्वर्णिम दिनमा इभरग्राण्डले बोटल वाटर बेच्ने गथ्र्याे । उसले चीनको सर्वोत्कृष्ट व्यावसायिक सोक्कर टिमलाई खरिद गर्यो र सुँगुर फार्मिङमा पनि लगानी गर्यो । इभरग्राण्ड विस्तारै यति ठूलो आकारमा विस्तार हुन थाल्यो कि उसले एउटा विद्युतीय कार निर्माण गर्ने युनिटसमेत खडा गर्यो । तर, उसले ठूलो उत्पादनमा भने ढिलाइ गर्यो ।  तर, अहिले इभरग्राण्ड चीनका ठूला बैंकहरुका लागि समस्याका रुपमा उदाएको छ । 

१९९६ मा स्थापना भएको यो कम्पनीलाई चीनको प्रोपर्टी बजारलाई ‘बूम’ गराउनमा ठूलो श्रेय जान्छ । चीनको ठूलो भागलाई सहरीकरण गरेको इभरग्राण्ड चिनियाँ अर्थतन्त्रमा सधैं शक्ति केन्द्रको रुपमा रह्यो । इभरग्राण्ड कै कारण बुम भएको प्रोपर्टी मार्केटका कारण चिनियाँ अर्थतन्त्रको विकासले द्रुत गति फड्को मार्यो । 

कम्पनीका संस्थापक अर्बपति छु जियायिन त चिनियाँ पिपल्स पोलिटिकल कन्सल्टेटिभ कन्फ्रेन्सका सदस्य पनि हुन् । यो राजनीतिक रुपमा जोडिएका समृद्ध व्यक्तिहरुको समूह हो । छु जियायिनकै राजनीतिक निकटताका कारण इभरग्राण्डलाई नयाँ व्यवसाय र आकारमा विस्तार गराउन ऋणदाताहरुले ढुक्क भएर पैसा खन्याइरहे । यसैकारण अन्ततः इभरग्राण्ड कहिल्यै भुक्तानी नै गर्न नसक्ने ऋणभारले थिचिएर बन्द हुने अवस्थामा पुगेको छ । 

पछिल्लो वर्षहरुमा इभरग्राण्डले आफ्ना घर बनाइदिने बाचा गरेका धेरै ग्राहकहरुबाट कानुनी मुद्दाका झमेला पनि झेल्न पर्यो । इभरग्राण्डको बाचामा विश्वस्त भई पैसा तिरेका धेरै ग्राहकहरु अझै पनि घर पूरा हुने आशामा छन् । आपूर्तिकर्ता तथा ऋणदाताहरुले कम्पनीको नाममा अर्बौं डलर ऋण ‘आउटस्ट्यान्डिङ बिलमा’ रहेको दाबी गरिरहेका छन् । कतिपय मुद्दामा त इभरग्राण्डका निर्माण प्रोजेक्ट नै निलम्बित छन् । 
किन समस्यामा छ कम्पनी ?

यदि इभरग्राण्डको बाटोमा दुइवटा समस्या नआएको भए उसको गति निरन्तर अघि बढ्ने थियो । पहिलो चिनियाँ नियामकले लापरवाही रुपमा ऋण सहायता लिने प्रोपर्टी डेभलपर्सहरुको स्वभावमा अंकुश लगाउने नीति लियो । यसले गर्दा इभरग्राण्डले आफ्नो व्यावसायिक साम्राज्यका केही व्यवसायहरु बेच्नु पर्यो जसले राम्रोसँग काम गरिरहेको थिएन । 

कम्पनीले आफ्नो विद्युतीय सवारी उत्पादन गर्ने व्यवसाय बिक्रीको तयारी गरेको छ । केही सम्भावित खरिदकर्ताहरुसँग छलफल पनि चलाइरहेको छ तर खरिदकर्ताहरु पनि इभरग्राण्डलाई निचरेर सस्तो मूल्यमा कम्पनी हडप्ने सोचमा छन् ।  दोस्रो कारण चीनको प्रोपर्टी मार्केट आफैं सुस्ताउनु पनि हो । हाल चीनमा प्रोपर्टी तथा नयाँ अपार्टमेन्टहरुको माग घटिरहेको छ । यिनै कारणले हाल चीनको आर्थिक विकासलाई सुस्ताउन बाध्य पारेको छ । यसले इभरग्राण्डको प्रोपर्टीको मागलाई थप प्रभावित पार्दै लग्ने देखिन्छ । 

हाल इभरग्राण्डले कम्पनीलाई सञ्चालन गरिरहेको रकमको सबै यसअघि बिक्री भएका तर निर्माण सम्पन्न गर्न बाँकी अपार्टमेन्टबाट आएका हुन् । इभरग्राण्डको हाल देशभर करिब ८ सय परियोजना सम्पन्न हुन बाँकी छन् जुन अलपत्र अवस्थामा छन् । बारक्लेजको आँकडाअनुसार इभरग्राण्डको भरमा परी अझै करिब १६ लाख चिनियाँ जनताहरु नयाँ घरमा बसाई सर्ने प्रतीक्षामा छन् । 

कम्पनीले आफ्नो नयाँ अपार्टमेन्टहरुको मूल्य घटाएको छ तर यसले पनि ग्राहक तान्न सकिरहेको छैन । गत अगस्टमा उसले अघिल्लो वर्षको तुलनामा एकदमै धेरै कम बिक्री गरेको थियो । 

चिनियाँ नियामक बचाउला त ?

बेइजिङ त बचाउने पक्षमा देखिँदैन । तर, इभरग्राण्ड समाप्त (कोल्याप्स) भएको अवस्थामा यसले चिनियाँ अर्थतन्त्रमा गम्भीर क्षति पुर्याउने देखिन्छ । धेरै घरमालिक, आपूर्तिकर्ता, घरेलु लगानीकर्ताहरु अलपत्र पर्ने छन् । तर, विगतका दृष्टान्तहरुलाई हेर्ने हो भने बेइजिङले सधैं ठूला कम्पनीहरुलाई ठूलो समस्यामा सहायता प्रदान गर्दै आइरहेको छ । 

बेइजिङको यहीँ उद्धार छविका कारण लगानीकर्ताहरुले पनि ढुक्क साथ इभरग्राण्डमा लगानी गरेका थिए । बेजिङले दशकौंसम्म यो अपेक्षा पूरा पनि गरिरह्यो । तर, अहिले आएर चीनले देशको स्थायी ऋण समस्याको दिगो समाधानका लागि बरु ठूला कम्पनी ढले पनि नीतिमा परिवर्तन नगर्ने दृढ संकल्प देखाएको छ । 

प्रशासनले गत अगस्टमै इभरग्राण्डका कार्यकारीलाई बोलाएर सम्पूर्ण ऋण क्रमिक रुपमा चुक्ता गर्न निर्देशन दिइसकेको थियो । साथै बैंकहरुलाई समेत प्रोपर्टी डेभलपरहरुको हकमा ऋण परिमाण निरन्तर घटाउन आह्वान गरको थियो ।  इभरग्राण्डले सेप्टेम्बर १४ मा कम्पनीलाई बचाउन सम्पूर्ण सम्भावित समाधानहरुको खोजी गर्न पुनसंरचना विज्ञ (रिस्टक्चरिङ एक्सपर्ट) हरु कम्पनीमा ल्याइसकेको बताएको थियो । 

इभरग्राण्डको असफलताले चीनको अर्थतन्त्रमा पर्ने असर

चीन सरकारले अख्तियार गरेको नीतिबाट इभरग्राण्ड ध्वस्त भए चीनको वित्तीय प्रणालीमा थोर बहुत मात्र असर पर्ने कुराहरु आएका छन् । तर, वास्तविकता निकै जटिल छ । आक्रामक भएका लगानीकर्ता तथा घर धनीहरुको रिस प्रोपर्टी बजारमा खनिएको अवस्थामा यसले मूल्यमा असर पर्ने देखिन्छ । यसले वैश्विक वित्तीय बजारलाई समेत हल्लाउने र वैदेशिक लगानीबाट चलिरहेको चिनियाँ कम्पनीहरुका लागि नियमित लगानी जुटाउने अप्ठ्यारो पार्ने देखिन्छ । 

गत अगस्टमा फाइनान्सियल टाइम्समा धनाढ्य लगानीकर्ता जर्ज सोरेसले इभरग्राण्डको बर्बादीले चीनको ‘इकोनोमीलाई क्र्यास’ पार्न सक्ने चेतावनी दिएका थिए ।  इभरग्राण्डको बर्बादीपछि वित्तीय संस्थाहरु जोखिम सचेत बन्ने र त्यसले समग्र अर्थतन्त्रमा क्रेडिट क्रन्च ल्याउनसक्ने विज्ञहरुको चेतावनी छ । 

तर, सबै निराशावादी मात्र छैनन् । चाइना रेनासा सेक्युरिटीजका अर्थविद् ब्रुस पाङका अनुसार यो कमजोर जग भएको व्यवसाय ढलेमा यसले भविष्यमा स्वस्थ अर्थतन्त्रका लागि जग बसाल्न सहयोग गर्ने बताउँछन् । इभरग्राण्डको बर्बादीले अल्पकालीन पीडा र समस्याका बाबजुद यस्ता संकटविरुद्धको बेजिङको प्रतिरक्षा कति मजबुत छ भन्ने कुरा देखाउने पाङ बताउँछन् । 

वैदेशिक लगानीकर्ता सचेत हुनुपर्छ 

वैदेशिक लगानीकर्ताहरुलाई मात्र अर्को वर्ष ७ अर्ब ४० करोडको बण्ड तिर्ने इभरग्राण्डलाई दायित्व छ । यसैकारण ‘पेनिकमा’ रहेको इभरग्राण्डले यस वर्ष धेरैपटक दोस्रो बजार (सेकेण्डरी मार्केट) मा बण्डलाई न्यून मूल्यमा ट्रेडिङ गरायो । कतिपटक त इभरग्राण्डको बण्ड डलरको सानो एकाइ २५ देखि ५० सेन्टसम्ममा कारोबार भए । ऋणमा पनि उन्मत्त रुपमा ट्रेड गरेपछि त एकपटक नियमकले समेत इभरग्राण्डलाई ट्रेडिङ रोक्न निर्देशन दिएको थियो । 

हङकङमा सूचीकृत कम्पनीको मुख्य सेयरले विगतको वर्षमा आफ्नो मूल्यको तीन चौथाइभन्दा धेरै गुमाउन पर्यो ।  अहिले वैदेशिक लगानीकर्तालाई पनि इभरग्राण्ड असफल भए आफ्नो धेरै पाउन पर्ने पैसा हावामा बिलाउने डर छ । बेजिङ प्रशासनले समेत विदेशी तथा स्वदेशी बण्ड होल्डरलाई ‘बेलआउट’ नदिने संकेत दिइसकेको छ । 

(न्युयोर्क टाइम्सबाट साभार गरिएको यो लेखलाई अलेक्सजेन्ड्रा स्टिभिनसन र काओ लिले लेखेका हुन् )

यो पनि हेर्नुहोस 
३ खर्ब डलर ऋणमा डुबेको चीनको विशाल घरजग्गा कम्पनी एभरग्य्रान्डेलाई राहत, ब्याज तिर्ने सहमति 

चीनको विशाल घरजग्गा कम्पनी एभरग्र्यान्डे टाट पल्टिनै अवस्थामा, ३०० अर्ब डलर बैंकको लगानी जोखिममा 

शनिबार २७ कात्तिक २०७८ ०८:१६ AM मा प्रकाशित

प्रतिक्रिया