ताइपेइ। विश्वको अर्धचालक उद्योगको केन्द्रबिन्दु बनेको ताइवानले अमेरिकी अधिकारीको मागलाई स्पष्ट अस्वीकार गर्दै आफ्नो ४० प्रतिशत चिप उत्पादन क्षमता अमेरिकामा सार्न असम्भव भएको बताएको छ। यो विवाद विश्वव्यापी अर्धचालक उद्योगको भविष्य र आपूर्ति शृंखलाको सुरक्षाको प्रश्नसँग जोडिएको छ।
आइतबार साँझ ताइवानी टेलिभिजन च्यानल सीटीएससँगको अन्तर्वार्तामा उपप्रधानमन्त्री चेङ ली-चिउनले वाशिङ्टनलाई दशकौंको मिहिनेतबाट निर्माण भएको ताइवानको अर्धचालक प्रणालीलाई स्थानान्तरण गर्न नसकिने स्पष्ट रूपमा बुझाइसकेको बताइन्। उनले भनिन्, "मैले संयुक्त राज्य अमेरिकालाई अर्धचालक उद्याेग सार्न असम्भव भएकाे भनेकाे छु।" अमेरिकाले प्रस्तावित ४० प्रतिशत लक्ष्यको सन्दर्भमा बोल्दै उनले थपिन्, "यो उद्योग प्रणाली ताइवानमा नै बढ्दै जानेछ। हाम्रो अर्धचालक उद्योगले आफ्नो देशमा लगानी गरिरहनेछ।"
चेङले जोड दिँदै भनिन् 'ताइवानमा समग्र उत्पादन क्षमता निरन्तर बढ्दै जानेछ तर अमेरिकामा पनि उपस्थिति विस्तार गर्न सकिने छ। उनले अन्तर्राष्ट्रिय विस्तार, जसमा अमेरिकामा बढाइएको लगानी समेत समावेश छ, ताइवानमै बलियो आधार राखेर र घरेलु लगानी निरन्तर बढाउने आधारमा मात्र हुने बताइन्। ताइवानका विज्ञान पार्कहरूको कुनै स्थानान्तरण नहुने तर उद्योग समूह निर्माण अनुभव साझा गर्न र अमेरिकालाई यस्तै वातावरण विकास गर्न सहयोग गर्न ताइवान तयार रहेको उनको भनाइ थियो।
मंगलबार अमेरिकी वाणिज्य सचिव होवार्ड लुटनिकले सरकारले अर्धचालक उत्पादन अमेरिकामा ल्याउनुपर्ने बताउँदै भने, "तपाईं सबै अर्धचालक उत्पादन चीनबाट ८० माइल टाढा राख्न सक्नुहुन्न। यो अतार्किक मात्र हो, त्यसैले हामीले यसलाई फिर्ता ल्याउनुपर्छ।"
उनले आफ्नो प्रशासनको लक्ष्य अत्याधुनिक अर्धचालक उत्पादनमा ४० प्रतिशत बजार हिस्सा हासिल गर्ने रहेको बताए। गत महिना सीएनबीसीसँगको अन्तर्वार्तामा लुटनिकले ताइवानको सम्पूर्ण चिप आपूर्ति शृंखला र उत्पादनको ४० प्रतिशत अमेरिकामा ल्याउने लक्ष्य रहेको र यदि यो नभएमा महसुल सम्भवतः १०० प्रतिशतसम्म बढ्न सक्ने चेतावनी समेत दिएका थिए। सेप्टेम्बरमा उनले चिप उत्पादनमा ५०-५० विभाजनको प्रस्ताव राखेका थिए, जसलाई ताइवानले अस्वीकार गरेको थियो।
ताइवान र अमेरिकाबीच गत महिना भएको सम्झौताअनुसार ताइवानको निर्यातमा लाग्ने महसुल २० प्रतिशतबाट घटाएर १५ प्रतिशत पुर्याइने र ताइवानले अमेरिकामा आफ्नो लगानी बढाउने भएको छ। विश्वको सबैभन्दा ठूलो अनुबन्ध चिप निर्माता टीएसएमसीले अमेरिकाको एरिजोना राज्यमा कारखाना निर्माण गर्न १६५ अर्ब डलर लगानी गरिरहेको छ।
विश्व अर्धचालक बजारको वर्तमान अवस्था
यो विवाद यस्तो समयमा आएको छ जब विश्वभर अर्धचालक चिपको माग तीव्र गतिमा बढिरहेको छ तर आपूर्ति सीमित छ। कोभिड-१९ महामारीपछि सुरु भएको चिप अभावले विश्व अर्थतन्त्रलाई गम्भीर असर पारेको थियो, जसले अटोमोबाइल, स्मार्टफोन, कम्प्युटर र अन्य इलेक्ट्रोनिक्स उद्योगलाई ठप्प बनाएको थियो। हालका वर्षहरूमा कृत्रिम बुद्धिमत्ता, फाइभजी, क्लाउड कम्प्युटिङ र इलेक्ट्रिक गाडीको तीव्र विकासले उन्नत अर्धचालकको माग अभूतपूर्व रूपमा बढाएको छ।
विश्व अर्धचालक बजार अहिले लगभग ६०० अर्ब डलरको रहेको छ र आगामी दशकमा यो एक ट्रिलियन डलर नाघ्ने अनुमान गरिएको छ। तर समस्या यो छ कि उन्नत चिप उत्पादन गर्ने क्षमता थोरै देशमा मात्र केन्द्रित छ। ताइवानले विश्वको लगभग ६० प्रतिशत अर्धचालक र ९० प्रतिशतभन्दा बढी उन्नत चिप उत्पादन गर्दछ, जुन आधुनिक प्रविधि, रक्षा प्रणाली र कृत्रिम बुद्धिमत्ताका लागि अपरिहार्य छन्। यसले ताइवानलाई विश्वको प्राविधिक आपूर्ति शृंखलाको सबैभन्दा महत्वपूर्ण कडी बनाएको छ।
यस क्षेत्रमा विश्व बजार अहिले तीव्र प्रतिस्पर्धामा छ। अमेरिका, युरोपेली संघ, जापान, दक्षिण कोरिया र चीनले आ-आफ्नो अर्धचालक उत्पादन क्षमता बढाउन अर्बौं डलर खर्च गरिरहेका छन्। अमेरिकाले चिप्स एन्ड साइन्स एक्टअन्तर्गत ५२ अर्ब डलर र युरोपेली संघले ४३ अर्ब युरो खर्च गर्ने योजना बनाएको छ। चीनले पनि यस क्षेत्रमा आत्मनिर्भर बन्न ठूलो लगानी गरिरहेको छ, यद्यपि अमेरिकी प्रतिबन्धहरूले यसलाई चुनौतीपूर्ण बनाएको छ।
भू-राजनीतिक जटिलता र भविष्यको दिशा
अर्धचालक उद्योग अब केवल व्यापारिक मुद्दा नभई राष्ट्रिय सुरक्षाको प्रश्न बनिसकेको छ। ताइवानसँग चीनको भौगोलिक नजिकता र सम्भावित सैन्य द्वन्द्वको जोखिमले अमेरिका र युरोपलाई चिन्तित बनाएको छ। वाशिङ्टनले ताइवान जलडमरूमध्यमा कुनै सैन्य संकट आएमा विश्व आपूर्ति शृंखला पूर्ण रूपमा बाधित हुन सक्ने चेतावनी दिँदै आएको छ। यसैले अमेरिका आफ्नो भूमिमा उत्पादन क्षमता बढाउन उत्सुक छ, तर यो प्रक्रिया अत्यन्तै जटिल, खर्चिलो र समयसाध्य छ।
ताइवानले दशकौंदेखि निर्माण गरेको विशेषज्ञता, पूर्वाधार, दक्ष कार्यबल र आपूर्ति शृंखला सजिलै अन्यत्र प्रतिलिपि गर्न सकिँदैन। टीएसएमसीको एरिजोना परियोजना पनि निर्माण लागत, प्राविधिक दक्षता र समयतालिका पूरा गर्नमा चुनौती सामना गरिरहेको छ। अमेरिकाले ताइवानको स्तरको उत्पादन क्षमता र प्राविधिक उत्कृष्टता हासिल गर्न कम्तीमा एक दशक लाग्नेछ। यसबीच विश्व बजार अर्धचालकको अभाव र भू-राजनीतिक अनिश्चितताका बीचमा अगाडि बढिरहेको छ, जहाँ ताइवानको भूमिका अपरिहार्य रहने देखिन्छ।
