काठमाडौं। अमेरिका र इरानबीच पाकिस्तानको मध्यस्थतामा भएको सम्झौतापछि अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्य घटेको छ। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले प्रमुख सामुद्रिक मार्ग स्ट्रेट अफ होर्मुज पुनः सञ्चालन हुने घोषणा गरेसँगै सोमबार एसियाली बजार खुलेको प्रारम्भिक कारोबारमै तेलको मूल्यमा उल्लेख्य गिरावट देखिएको हो।
विश्वव्यापी तेलको मापदण्ड मानिने ब्रेन्ट क्रुडको मूल्य ४ प्रतिशतले घटेर प्रतिबारेल ८३.८१ अमेरिकी डलरमा झरेको छ भने अमेरिकी बजारमा कारोबार हुने डब्लुटिआई कच्चा तेलको मूल्य ४.७ प्रतिशतले घटेर प्रतिबारेल ८०.८९ डलर पुगेको छ।
पाकिस्तानका प्रधानमन्त्री शाहबाज शरीफले अमेरिका–इरान सम्झौतामा सहमति जुटिसकेको जानकारी दिँदै यसको औपचारिक हस्ताक्षर आगामी जुन १९ मा स्विट्जरल्यान्डमा हुने बताएका छन्। इरानका उपविदेशमन्त्री काजेम घरिबाबादीले पनि राज्य टेलिभिजनमार्फत सम्झौता अन्तिम रूप दिइएको पुष्टि गरेका छन्। राष्ट्रपति ट्रम्पले सामाजिक सञ्जालमार्फत “तेलको प्रवाह पुनः सुरु होस्” भन्दै प्रतिक्रिया दिएका छन्।
गत फेब्रुअरी २८ मा अमेरिका र इजरायलले इरानमाथि हवाई आक्रमण सुरु गरेपछि स्ट्रेट अफ होर्मुज प्रभावकारी रूपमा बन्दजस्तै बनेको थियो। त्यसपछि इरानले उक्त जलमार्ग प्रयोग गर्ने जहाजमाथि आक्रमण गर्न सक्ने चेतावनी दिएको थियो। विश्वको करिब २० प्रतिशत तेल तथा तरलीकृत प्राकृतिक ग्यास यही मार्ग हुँदै ओसारपसार हुने भएकाले यसको अवरोधले विश्व ऊर्जा बजारमा ठूलो असर परेको थियो।
युद्धको अवधिभर तेलको मूल्यमा तीव्र उतारचढाव देखिएको थियो। द्वन्द्व सुरु हुनुअघि प्रतिबारेल करिब ७० डलर रहेको ब्रेन्ट क्रुडको मूल्य युद्धकै क्रममा बढेर करिब १२० डलरसम्म पुगेको थियो।
यद्यपि ऊर्जा क्षेत्रका विज्ञहरूले स्ट्रेट अफ होर्मुजमार्फत हुने तेल ढुवानी तत्कालै पूर्ववत् अवस्थामा नफर्किने बताएका छन्। ऊर्जा परामर्शदाता संस्था लिपो आयल एसोसिएट्सका एन्ड्र्यु लिपोका अनुसार समुद्री मार्गमा राखिएका बारुदी सुरुङ हटाउन केही सातादेखि छ महिनासम्म लाग्न सक्छ। साथै, लामो समयदेखि प्रतीक्षारत तेलवाहक जहाजहरूको चाप र तेल उत्पादन तथा लोडिङ प्रक्रिया सामान्य अवस्थामा फर्काउन पनि थप समय लाग्ने उनको भनाइ छ।
यसैबीच सम्झौतापछि एसियाली शेयर बजारमा पनि सकारात्मक प्रभाव देखिएको छ। जापानको निक्की सूचकांक ४.३ प्रतिशतले बढेको छ भने दक्षिण कोरियाको केओएसपीआई ५ प्रतिशतभन्दा बढीले उकालो लागेको छ।
मध्यपूर्वी तेल तथा ग्यासमा अत्यधिक निर्भर रहेका एसियाली मुलुकहरू ऊर्जा मूल्यवृद्धिबाट सबैभन्दा बढी प्रभावित भएका थिए। अमेरिका–इरान सम्झौतासँगै ऊर्जा आपूर्ति सहज हुने अपेक्षाले लगानीकर्तामा उत्साह थपिएको विश्लेषकहरूको भनाइ छ।
