विश्व अर्थतन्त्रमा एउटा उल्लेखनीय परिवर्तन भइरहेको छ। पहिले जब विकसित अर्थतन्त्रहरूले हाच्छिउँ गर्थे, उदीयमान बजारहरूलाई रुघाखोकी लाग्थ्यो। तर अब त्यो सत्य होइन। हालैका विश्वव्यापी झट्काहरू — जस्तै कोभिडपछिको मूल्यवृद्धिको लहर र भन्सार शुल्कको नयाँ लहरपछि पनि उदीयमान बजारहरू राम्रोसँग टिकेका छन्। मुद्रास्फीति सुस्तिँदै गएको छ, मुद्राहरूले सामान्यतया आफ्नो मूल्य कायम राखेका छन् र ऋण जारी गर्ने लागत व्यवस्थापनयोग्य स्तरमा नै रहेको छ। विगतका आर्थिक झट्काहरूसँग आएको किसिमको वित्तीय उथलपुथलको कुनै संकेत देखिएको छैन।
वास्तवमा, उदीयमान बजारहरूले विश्व आर्थिक वृद्धिको मुख्य इन्जिनको रूपमा आफ्नो भूमिका विस्तार गरेका छन्। सन् २००० यताको अवधिमा विश्व अर्थतन्त्रमा यिनको हिस्सा दोब्बरभन्दा बढी भएको छ। जी-२० मा रहेका दश उदीयमान बजारहरूले मात्रै अहिले विश्व आर्थिक वृद्धिको आधाभन्दा बढी हिस्सा ओगटेका छन्।
यद्यपि अनुकूल बाह्य परिस्थितिले उदीयमान बजारहरूको यो प्रभावशाली लचिलोपनमा भूमिका खेलेको छ, त्योभन्दा पनि बढी महत्त्वपूर्ण छ यसलाई आधार प्रदान गर्ने नीति र संस्थाहरू। केन्द्रीय बैंकहरू अझ स्वतन्त्र भएका छन्, तिनीहरूसँग स्पष्ट मुद्रास्फीति लक्ष्यहरू छन् र झट्काहरू शोषण गर्न विदेशी विनिमय हस्तक्षेपमा कम निर्भरता रहेको छ। थप रूपमा धेरै उदीयमान बजारहरूले बजेट अनुशासन लागू गर्न वित्तीय नियमहरू प्रयोग गरिरहेका छन्।
उदाहरणका लागि, ब्राजिलमा मौद्रिक सुधारहरूले मुद्रास्फीतिविरुद्धको लडाइमा फाइदा पुर्याएको छ। सन् १९९९ मा स्थापित मुद्रास्फीति-लक्षित ढाँचाको मार्गदर्शनमा ब्राजिल कोभिड महामारीको समयमा मूल्यवृद्धि बढेपछि ब्याजदर बढाउने पहिलो देशहरूमध्ये एक थियो। त्यसपछि यसले आफ्नो ढाँचा परिष्कृत गरेको छ र अब आगामी वर्ष तीन प्रतिशतको लक्ष्य हासिल गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।
त्यसैगरी, नाइजेरियाले आफ्नो ऊर्जा मूल्य निर्धारण संरचना सुधार गर्न र बजेट घाटा पूर्ति गर्न केन्द्रीय बैंक वित्तपोषण चरणबद्ध रूपमा हटाउन कडा सुधारहरू कार्यान्वयन गरेको छ। इजिप्टले आफ्नो कर आधार विस्तार गर्ने योजना अगाडि बढाइरहेको छ, जसमा मूल्य अभिवृद्धि कर फराकिलो पार्ने, कर छिद्रहरू बन्द गर्ने र कर प्रशासन डिजिटलीकरण गर्ने जस्ता उपायहरू समावेश छन्।
तर यद्यपि उदीयमान बजारहरूले आफ्नो नीतिगत ढाँचा सुधार गर्न र विश्वसनीयता बढाउन ठूलो प्रगति गरेका छन्, यो आत्मसन्तुष्ट हुने समय होइन। तिनीहरूको हालको बलियो प्रदर्शनले कम ब्याजदर, सहज वित्तीय अवस्था र बलियो वस्तु मूल्य जस्ता अनुकूल परिस्थितिलाई पनि प्रतिबिम्बित गर्दछ।
थप रूपमा, उदीयमान बजारहरूको लचिलोपन अझै छिटो वृद्धिमा परिणत भएको छैन। कोभिड-१९ प्रकोप भएको करिब छ वर्षपछि पनि उदीयमान बजार र विकासशील अर्थतन्त्रहरूको जीडीपी महामारी अघिको तुलनामा ढिलो वृद्धि मार्गमा छ — यो प्रवृत्तिले विकसित अर्थतन्त्रहरूसँगको आय अन्तर कम गर्ने लक्ष्यमा ढिलाइ गराएको छ। सोही समयमा, भू-राजनीति, व्यापार, प्रविधि र जनसांख्यिकीमा आएको गहिरो परिवर्तनले उदीयमान बजारहरूलाई विकसित देशहरू पछ्याउन अझ कठिन बनाउन सक्छ।
केही समय अशान्त रहने सम्भावित विश्वमा उदीयमान बजारहरूले केन्द्रित सुधारहरू अगाडि बढाउन आवश्यक छ। प्रत्येक देशले वृद्धि-प्रवर्धक नीतिहरू र आर्थिक लचिलोपन कायम राख्ने (सञ्चिति र मन्दीमा आश्रय प्रदान गर्ने अन्य साधनहरूमार्फत) बीच सन्तुलन कायम गर्नुपर्छ।
नयाँ रोजगारीमुखी वृद्धि सुरुवातका लागि शर्तहरू सिर्जना गर्न आन्तरिक लगानीकर्ताहरू परिचालन गर्न र विदेशी पुँजी आकर्षित गर्न व्यापारिक वातावरण सुदृढ गर्न आवश्यक छ। बलियो संस्था र सुशासनले गहिरो वित्तीय बजार निम्त्याउँछ जहाँ सबैभन्दा गतिशील र आशाजनक कम्पनीहरू बढ्न सक्छन्। नीति निर्माताहरूले आफ्नो अर्थतन्त्रलाई कृत्रिम बुद्धिमत्ताबाट हुने सम्भावित उत्पादकत्व लाभको फाइदा लिन सक्ने स्थितिमा पनि राख्नुपर्छ। उदाहरणका लागि, साउदी अरेबिया, भारत र खाडी सहयोग परिषद्का अन्य सदस्यहरूले आगामी दशकहरूसम्म कृत्रिम बुद्धिमत्ता अपनाउनका लागि आधार तयार पार्ने प्रभावशाली पूर्वाधार लगानीहरू अनावरण गरेका छन्। सम्भव भएसम्म, अन्य उदीयमान बजारहरूले तिनीहरूको नेतृत्व पछ्याउनुपर्छ।
केही सीमान्त बजारहरूसँग अवसरका लागि भोकाएको युवा र द्रुत गतिमा बढिरहेको कार्यशील उमेरको जनसङ्ख्याले प्रदान गरेको फाइदा पनि छ। यो जनसांख्यिकीय सम्पत्तिले विशाल लाभांश दिन सक्छ, तर देशहरूले आगामी चुनौतीहरूका लागि आफ्नो कार्यबललाई तयार गर्न शिक्षा र तालिममा पर्याप्त लगानी गरेमा मात्र यो सम्भव छ।
यद्यपि पुराना गठबन्धनहरूमा तनावले थप अनिश्चितता थपेको छ, बदलिँदो भू-राजनीतिक र व्यापारिक परिदृश्यले एकीकरण र सहयोगका नयाँ रूपहरूका लागि अवसर प्रस्तुत गर्दछ। उदीयमान बजारहरू पहिले नै यस परिवर्तनमा अग्रणी भूमिका खेलिरहेका छन्। दक्षिणपूर्वी एशियादेखि अफ्रिका र ल्याटिन अमेरिकासम्म, क्षेत्रीय समूहहरूले नयाँ व्यापारिक सम्बन्धहरू स्थापित गरिरहेका छन् र आफ्ना सदस्यहरूको आर्थिक तथा वित्तीय सम्बन्धहरू गाढा पारिरहेका छन्।
जसरी उदीयमान बजारहरूको आर्थिक शक्ति बढेको छ, त्यसैगरी विश्वव्यापी बहसमा तिनीहरूको प्रभाव पनि बढेको छ। बढ्दो रूपमा, यी अर्थतन्त्रहरू आफ्नो बढ्दो आकारलाई कसरी प्रयोग गर्ने र कठिन परिश्रमबाट प्राप्त लचिलोपनमाथि कसरी निर्माण गर्ने भनेर छलफल गर्न एकसाथ आइरहेका छन्।
तिनीहरूको बढ्दो प्रमुखता यस साताको उदीयमान बजार अर्थतन्त्रहरूका लागि अलउला सम्मेलनमा प्रमुख विषय हो, जुन साउदी अरेबियाको अलउलामा आयोजना भइरहेको छ। साउदी अरेबिया र अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोषद्वारा संयुक्त रूपमा आयोजित यो वार्षिक कार्यक्रमले नीति निर्माता, व्यवसायिक नेता र आर्थिक विचारकहरूलाई यी अर्थतन्त्रहरूका लागि मार्ग चार्ट गर्न एकसाथ ल्याउँछ। उदीयमान बजारका नेताहरूले निरन्तर खुलापन र सहयोगमा जोड दिँदै बदलिँदो साझेदारीको विश्वमा फस्टाउने योजनाहरू तर्जुमा गर्नेछन्। तिनीहरूको साझा लक्ष्य लचिलोपन बलियो बनाउने र आफ्ना जनतालाई अझ समृद्ध र सुरक्षित बनाउन मद्दत पुर्याउने सुदृढ आर्थिक नीतिहरूका साथ विश्वव्यापी अस्थिरतालाई सामना गर्नु हो।
याे लेख प्राेजेक्ट सिन्डिकेटबाट लिइएकाे हाे।
लेखकः क्रिस्टालिना जर्जिएभा अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोषकी प्रबन्ध निर्देशक र मोहम्मद अल-जदान साउदी अबियाका अर्थमन्त्री हुन्।
-1770806678.jpg)
