नेपालको सूचना प्रविधि र पूर्वाधार विकास यात्रामा एउटा नयाँ र महत्त्वपूर्ण अध्यायको सुरुवात भएको छ। आज हामी एउटा यस्तो ऐतिहासिक मोडमा उभिएका छौँ, जहाँ प्रविधिको शक्तिले नेपालको भविष्यको रुपरेखा कोर्न थालेको छ।
हाइपरस्केल डेटा सेन्टर स्थापनासँगै भिभिडिएन टेक्नोलोजी, गुगल क्लाउड, एएमडी र माइक्रनजस्ता विश्वप्रसिद्ध प्रविधि कम्पनीको नेपालमा आगमनले यो सन्देश स्पष्ट गरेको छ– नेपाल अब डिजिटल विश्वको नयाँ उचाइ चुम्न तयार छ। यो केवल एउटा परियोजनाको शुरुवात मात्र होइन, यो नेपालको डिजिटल युगको प्रवेशद्वार हो।
के हो हाइपरस्केल डेटा सेन्टर?
हाइपरस्केल डेटा सेन्टर भनेको निकै ठूलो स्तरमा डेटा भण्डारण र प्रशोधन गर्न सक्षम एक विशाल डिजिटल पूर्वाधार हो। साधारण डेटा सेन्टरभन्दा बहुगुणा शक्तिशाली यो संरचना देशको सूचना प्रविधि र इन्जिनियरिङ क्षेत्रका लागि वास्तविक अर्थमा एक ’गेमचेन्जर’ सावित हुने देखिन्छ।
बिचुटेन डाटा भोल्ट कम्पनीले सार्वजनिक गरेको योजना अनुसार, नेपालको पहिलो टियर– आइभी हाइपरस्केल डेटा सेन्टरले स्वदेशी प्रविधि विकास, राष्ट्रिय डेटा सुरक्षा र व्यापक रोजगारी सिर्जनालाई सर्वोच्च प्राथमिकतामा राख्नेछ।
दृष्टिकोण र मार्गचित्र
यो परियोजना केवल एउटा व्यावसायिक उपक्रममा सीमित छैन। यसको सुदूर लक्ष्य नेपाललाई दक्षिण एसियाकै एक भरपर्दो र अग्रणी ’डिजिटल इन्फ्रास्ट्रक्चर हब’ को रूपमा स्थापित गर्नु हो। यसका लागि नेपालमा उपलब्ध अथाह जलविद्युत् ऊर्जाको सदुपयोग गर्दै वातावरणमैत्री पूर्वाधार निर्माणलाई प्रमुख आधार बनाइएको छ। सुरक्षित र भविष्योन्मुखी प्रविधि, नवीकरणीय ऊर्जाको अधिकतम उपयोग, निर्बाध सञ्चालन र परिष्कृत डेटा सुशासन — यी चार स्तम्भमाथि यो परियोजना आधारित छ।
टियर–आइभी हाइपरस्केलको रूपरेखा
बिचुटेन डाटा भोल्टले निर्माण गर्न लागेको यो डेटा सेन्टर पहिलो चरणमा काठमाडौँको चोभार र वीरगञ्जबाट सञ्चालन हुनेछ। हाल २४० किलोवाटको क्षमताबाट आरम्भ भएको यो परियोजनालाई सन् २०३० सम्ममा ५ मेगावाटसम्म विस्तार गरिनेछ र भविष्यमा नेपालका विभिन्न भौगोलिक क्षेत्रमा पनि फैलाइने रणनीति रहेको छ।
टियर–आइभीको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण विशेषता भनेको यसको ९९.९९५% ’अपटाइम’ ग्यारेन्टी हो— अर्थात् यहाँ राखिएका सर्भर र कम्प्युटिङ संरचना कुनै पनि रुकावट बिना निरन्तर सञ्चालनमा रहनेछन्। यसले नेपालको क्लाउड कम्प्युटिङ र कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) सेवालाई विश्वस्तरीय बनाउनुका साथै विदेशी सर्भरमाथिको निर्भरता घटाएर राष्ट्रिय डेटा सुरक्षा सुनिश्चित गर्नेछ। स्थानीय उद्यमीहरूलाई सस्तो, भरपर्दो र स्वदेशी डेटा भण्डारण सेवाको पहुँच यसको तत्कालीन उपलब्धि हुनेछ।
यो परियोजनाको व्यावसायिक दृष्टिकोण पनि उत्तिकै महत्वाकांक्षी छ। नेपालको भौगोलिक परिधिलाई मात्र बजार मान्नु पर्याप्त नहुने भएकाले भविष्यमा माग बढ्दै जाँदा क्षमता र पहुँच दुवैलाई समानान्तर रूपमा विस्तार गर्ने खाका तय गरिएको छ।
को–कसले उपभोग गर्छन् यो पूर्वाधार?
डेटाको गोपनीयता र सुरक्षा आजको डिजिटल युगको प्राथमिक चिन्ता हो। यो डेटा सेन्टर बैंक तथा वित्तीय संस्था, सरकारी निकाय, दूरसञ्चार प्रदायक र साना–ठूला सबै उद्यमी र व्यवसायीहरूका लागि एक अपरिहार्य पूर्वाधारको रूपमा देखापर्नेछ। स्वदेशमा उत्पन्न तथ्यांक नेपालकै सीमाभित्र सुरक्षित राख्नु यसको सबैभन्दा ठूलो योगदान हुनेछ, जसले डेटा सार्वभौमिकताको राष्ट्रिय चिन्तालाई सम्बोधन गर्नेछ।
सीप विकास र स्वदेशी उत्पादनको संकल्प
यस परियोजनाको सबलपक्ष केवल प्राविधिक पूर्वाधारमा मात्र सीमित छैन, शिक्षा र उत्पादनप्रतिको यसको प्रतिबद्धता उत्तिकै प्रशंसनीय छ। विद्यालय र कलेजहरूमा ’एआई सेन्टर अफ एक्सेलेन्स’ स्थापना गरी नयाँ पुस्तामा कृत्रिम बुद्धिमत्तासम्बन्धी साक्षरता विस्तार गरिनेछ।
यो परियोजना नेपाललाई प्रविधिको उपभोक्तामात्र होइन, उत्पादकको रूपमा विश्वमा चिनाउने दूरदर्शी लक्ष्य बोकेर आएको छ। भविष्यमा नेपालमै सर्भर, क्यामेरा, ल्यापटप र ट्याब्लेट जस्ता विद्युतीय उपकरणहरूको डिजाइन र उत्पादन गर्ने योजनाले आन्तरिक रोजगारी र औद्योगिकीकरणलाई नयाँ गति दिनेछ।
सन् २०३० सम्ममा हजारौँ आईटी इन्जिनियर र एआई विशेषज्ञहरूका लागि रोजगारीको ढोका खुलाउने यो परियोजनाले पछिल्लो समय बढ्दो ब्रेन ड्रेनको समस्यालाई सम्बोधन गर्दै युवा प्रतिभालाई स्वदेशमै रोकिरहने वातावरण सिर्जना गर्नेछ।
समृद्धिको साझा यात्रा
गुगल, एएमडी र माइक्रनजस्ता विश्वस्तरीय साझेदारहरूको सहयोगले नेपाली युवाहरूलाई आफ्नै देशमा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको अवसर उपलब्ध गराउने बाटो खुलेको छ। यो केवल एउटा पूर्वाधार परियोजना होइन–यो नेपालको डिजिटल नेतृत्वको सपना हो। जलविद्युत्को प्रचुरता, युवा जनशक्तिको उत्साह र बढ्दो प्राविधिक चेतनाले नेपाललाई दक्षिण एसियाको डिजिटल नेतृत्वदायी राष्ट्र बनाउन सक्ने सम्भावना आज पहिलेभन्दा केही बढी वास्तविक देखिन्छ।
आजको यो सुरुवातले नेपालको एक सुरक्षित, समृद्ध र उज्ज्वल डिजिटल भविष्यको जग बसाएको छ। यस ऐतिहासिक यात्रामा हामी सबैको भूमिका उत्तिकै महत्त्वपूर्ण छ–सरकार, निजी क्षेत्र, शिक्षाविद् र प्रत्येक नेपाली नागरिकको। डिजिटल नेपालको सपना साकार पार्ने यो अवसरलाई हामीले सामूहिक जिम्मेवारीका साथ अघि बढाउनु आजको आवश्यकता हो।
