काठमाडौं। विश्वव्यापी रूपमा स्थापित अमेरिकी राइड सेयरिङ कम्पनी उबर नेपाल प्रवेशको तयारीमा रहेको चर्चा चलिरहँदा अब यसको व्यवसायिक मोडालिटी कस्तो होला भन्ने विषयले व्यापक चासो बढाएको छ। हालसम्म कम्पनी औपचारिक रूपमा दर्ता भइसकेको छैन, तर उबरले नेपाललाई लक्षित गर्दै आफ्नो आधिकारिक प्लेटफर्ममा छुट्टै पेज तयार पारेपछि बजारमा यसको प्रवेश नजिकिएको अनुमान गर्न थालिएको हो।
नेपालको राइड सेयरिङ बजार अहिले पठाओ, इन्ड्राइभ र याङ्गोले ओगटिरहेका छन् र प्रत्येक कम्पनीले फरक-फरक व्यावसायिक मोडालिटी अपनाउँदै आएका छन्। उबरको सम्भावित आगमनसँगै यी तीनै कम्पनीका व्यावसायिक रणनीति, कमिसन संरचना र बजार विस्तारको तरिका बुझ्नु महत्त्वपूर्ण हुन्छ।
नेपालमा राइड सेयरिङ सेवाको सुरुवात गर्ने टुटलसँग सुरुआती चरणमा स्पष्ट व्यावसायिक मोडालिटी थिएन। कम्पनीले मुख्यतः डिजिटल माध्यमबाट यात्रु र राइडर जोड्ने अवधारणामा काम गरेको थियो। त्यसपछि बजारमा आएको पठाओले 'फिक्स्ड रेट' अर्थात् दूरीअनुसार निश्चित भाडादर लागू गर्दै सेवा विस्तार गर्यो। यसले यात्रुहरूलाई भाडाबारे स्पष्टता दियो भने राइडरलाई पनि स्थिर आम्दानीको आधार बनायो।
इन्ड्राइभ: 'बिड–बेस्ड' वार्ता मोडेल
इन्ड्राइभको व्यावसायिक मोडेलको मूल आधार नै 'फेयर नेगोसिएसन' अर्थात् भाडा वार्ता प्रणाली हो। यस मोडेलमा यात्रुले आफैँले भाडा प्रस्ताव गर्छ, र चालकले त्यो स्वीकार गर्न, अस्वीकार गर्न वा आफ्नै दर राख्न सक्छ। यो 'पिअर-टु-पिअर प्राइसिङ' प्रणालीले मूल्य निर्धारणमा पारदर्शिता ल्याएको कारण मूल्यप्रति संवेदनशील बजार (जस्तै एसिया, अफ्रिका, ल्याटिन अमेरिका) मा यो निकै लोकप्रिय भएको छ।
कमिसन संरचना: इन्ड्राइभले चालकबाट सामान्यतः ५-१० प्रतिशत मात्र कमिसन लिन्छ, जुन उबर वा लिफ्टजस्ता परम्परागत प्लेटफर्महरूको तुलनामा उल्लेखनीय रूपमा कम हो। नयाँ शहरमा प्रवेश गर्दा कम्पनीले पहिलो ६ महिना पूर्णतः कमिसन मुक्त सेवा प्रदान गर्छ, जसले चालकहरूलाई प्लेटफर्ममा आकर्षित गर्न ठूलो भूमिका खेल्छ।
आम्दानीका स्रोत: राइड कमिसनले इन्ड्राइभको कुल आम्दानीको करिब ५८ प्रतिशत हिस्सा ओगट्छ। डेलिभरी तथा कुरियर सेवाले थप १४%, सब्स्क्रिप्सन सेवाले १० प्रतिशत र विज्ञापन तथा साझेदारीले बाँकी आम्दानी जुटाउँछ।
बजार विस्तार रणनीति: इन्ड्राइभले टियर २ र टियर ३ शहरहरूलाई लक्षित गर्छ, जहाँ उबरजस्ता ठूला कम्पनीको उपस्थिति कम हुन्छ। २०२६ सम्म इन्ड्राइभको वार्षिक कुल आम्दानी २२ अर्ब डलर नाघेको छ, जुन अघिल्लो वर्षको तुलनामा ३५ प्रतिशतभन्दा बढी वृद्धि हो।
नेपालमा इन्ड्राइभ: नेपालमा इन्ड्राइभले करिब १० प्रतिशत कमिसन लिने गर्छ, जुन पठाओको १५-२० प्रतिशत कमिसनभन्दा कम हो।
याङ्गो: 'सुपर-एप' रणनीति र न्यून कमिसन मोडेल
याङ्गो दुबईस्थित टेक्नोलोजी कम्पनी याङ्गो ग्रुपको राइड–हेलिङ सेवा हो। कम्पनीको व्यावसायिक मोडेलको विशेषता भनेको स्थानीय ट्याक्सी कम्पनीहरूसँग सहकार्य गर्दै प्रविधिमार्फत तिनको दक्षता बढाउनु हो, न कि आफैँ सवारीसाधन किनेर वा सीधै चालक भर्ना गरेर। यो 'एसेट लाइट' मोडेलले कम्पनीलाई तीव्र गतिमा बजार विस्तार गर्न सहयोग पुर्याएको छ।
'सुपर-एप' अवधारणा: याङ्गोको वैश्विक खेल योजना सरल तर आक्रामक छ: पहिले कम मूल्यमा राइड हेलिङ सेवा सुरु गर्ने, स्थानीय बजार बुझ्ने, अनि क्रमशः खाना डेलिभरी, पार्सल, किराना र वित्तीय सेवासम्म विस्तार गर्दै 'सुपर एप' बन्ने।
कमिसन संरचना: नेपालमा याङ्गोले प्रति राइड मात्र ३ प्रतिशत कमिसन लिन्छ, जुन पठाओको १५-२० प्रतिशत र इन्ड्राइभको १० प्रतिशतको तुलनामा अत्यन्त कम हो। यसले चालकहरूलाई बढी आम्दानी गर्न सहयोग पुर्याउँछ।
नेपालमा याङ्गोको प्रवेश: याङ्गोले काठमाडौँमा सन् २०२५ को मे २० मा आफ्नो सफ्ट रोलआउट गर्यो। कम्पनीले नेपालमा नौवटा स्थानीय फर्महरूसँग साझेदारी गरेको छ, जसमा नेपालको पुरानो राइड सेयरिङ प्लेटफर्म ट्याक्सिमान्डु पनि सामेल छ। याङ्गोमा बाइक राइड न्यूनतम रु. ४० र ट्याक्सी राइड न्यूनतम रु. १८० बाट सुरु हुन्छ, जसले यसलाई नेपालकै सबैभन्दा सस्तो राइड हेलिङ विकल्प बनाउँछ।
एजेन्ट-आधारित विस्तार: याङ्गोले धेरै बाइक वा चालक दर्ता गराउने एजेन्टलाई कमिसन दिने नीति अपनाएको छ। उदाहरणका लागि, २०० वटा बाइक दर्ता गराउने एजेन्टलाई ३ प्रतिशतसम्म कमिसन दिने व्यवस्था गरिएको थियो। यसले नेटवर्क द्रुत रूपमा विस्तार गर्न मद्दत गरेको बताइन्छ।
उबर: 'डाइनामिक प्राइसिङ' र उच्च-प्रविधि मोडेल
उबर विश्वकै सबैभन्दा ठूलो राइड-हेलिङ कम्पनी हो र यसको व्यावसायिक मोडेल इन्ड्राइभ वा याङ्गोभन्दा मौलिक रूपमा फरक छ।
डाइनामिक प्राइसिङ: उबरको सबैभन्दा विशिष्ट पक्ष भनेको 'सर्ज प्राइसिङ' वा गतिशील मूल्य प्रणाली हो। उबरको डाइनामिक प्राइसिङ एल्गोरिदमले रुटको समय र दूरी, ट्राफिक अवस्था र हालको यात्रु-चालक अनुपातजस्ता धेरै चरहरूको आधारमा भाडा निर्धारण गर्छ। खराब मौसम, रश आवर र विशेष कार्यक्रमजस्ता अवस्थामा एकैसाथ धेरैले राइड माग गर्दा भाडा बढाएर अधिक चालकलाई सडकमा ल्याउने उद्देश्यले सर्ज प्राइसिङ लागू गरिन्छ।
उच्च कमिसन संरचना: उबरले प्रत्येक राइडमा औसतमा करिब २८-४० प्रतिशतसम्म 'टेक रेट' (कमिसन) लिन्छ, जुन इन्ड्राइभ र याङ्गोको तुलनामा उल्लेखनीय रूपमा बढी हो। अक्सफोर्ड विश्वविद्यालयको एक अध्ययनले राइडको मूल्य जति बढी हुन्छ, उबरले त्यसमा उति नै बढी कमिसन लिन्छ, अर्थात् ग्राहकले जति धेरै तिर्छ, चालकले उति कम कमाउँछ भन्ने देखाएकाे छ।
एआई-सञ्चालित प्रणाली: उबरको एआई प्राइसिङ प्रणाली माग र आपूर्तिको सन्तुलन कायम गर्न वास्तविक समयमा भाडा समायोजन गर्छ। उदाहरणका लागि, ठूलो कन्सर्ट सकिएपछि उबरको एल्गोरिदमले स्वतः भाडा सामान्यको १.३ देखि १.८ गुणासम्म बढाएर थप चालकहरूलाई त्यस क्षेत्रमा ल्याउन सफल भएको थियो, र औसत प्रतीक्षा समय मात्र २.६ मिनेटमा सीमित रहेको थियो।
डिजिटल भुक्तानी: उबर विश्वभर नै क्यासलेस भुक्तानी प्रणालीलाई प्राथमिकता दिने कम्पनी हो। उबर सवारी साधनको स्वामित्व नराख्ने र चालकलाई सीधै कर्मचारी नराख्ने, बरु प्रविधि प्लेटफर्मको रूपमा यात्रु र चालकबीच कारोबार सहजीकरण गर्ने मोडेलमा काम गर्छ।
तुलनात्मक विश्लेषण
| पक्ष |
इन्ड्राइभ |
याङ्गो (नेपाल) |
उबर |
| मूल्य प्रणाली |
यात्रु चालक वार्ता |
निश्चित/पारदर्शी |
डाइनामिक (माग-आपूर्ति) |
| कमिसन |
५-१० प्रतिशत |
~३ प्रतिशत |
~२५–४० प्रतिशत |
| नयाँ बजारमा प्रवेश |
पहिलो ६ महिना शून्य कमिसन |
एजेन्ट-आधारित विस्तार |
प्रोमो कोड र सब्सिडी |
| मुख्य लक्ष्य |
मूल्यप्रति संवेदनशील बजार |
सुपर–एप बन्ने |
उच्च प्रविधि र ब्रान्ड |
| भुक्तानी |
नगद र डिजिटल |
नगद र डिजिटल |
मुख्यतः डिजिटल |
नेपालमा उबरको सम्भावित रणनीति
नेपालको सन्दर्भमा उबरले कुन मोडालिटी अपनाउला भन्ने प्रश्न जटिल छ। विश्वभर उबरले डाइनामिक प्राइसिङ लागू गर्दै आएको भए पनि, नेपालजस्तो उदीयमान बजारमा सुरुआती चरणमा स्थानीय प्रतिस्पर्धासँग जुध्न भाडा कम राख्नुपर्ने दबाब हुन सक्छ।
डिजिटल भुक्तानीतर्फ उबरले ई-सेवा, खल्ती, फोनपे र बैंकिङ वालेटसँग सहकार्य गरेर क्यासलेस पेमेन्टलाई प्राथमिकता दिन सक्ने देखिन्छ। तर नेपालमा अझै नगद भुक्तानीको हिस्सा ठूलो रहेकाले सुरुमा दुवै माध्यम स्वीकार गर्न सक्ने सम्भावना पनि छ।
पाकिस्तानमा उबरले सन् २०२४ मा आफ्नो कारोबार बन्द गरिसकेको छ, र त्यहाँ इन्ड्राइभ र याङ्गोले बाजी मारेका छन्। यस अनुभवले सिकाएको पाठ भनेको: उदीयमान बजारमा कम कमिसन र स्थानीय साझेदारी नगरी दीर्घकालीन सफलता कठिन हुन्छ।
हाल नेपालमा राइड सेयरिङ बजार तीव्र रूपमा विस्तार भइरहेको छ। मोटरसाइकल र ट्याक्सी सेवा दुवै क्षेत्रमा डिजिटल प्लेटफर्मको प्रयोग बढ्दो छ। यस्तो अवस्थामा उबरको प्रवेशले बजारलाई थप व्यवस्थित बनाउने कि प्रतिस्पर्धा अझ तीव्र बनाउने भन्ने विषय अबको मुख्य बहस बन्ने देखिन्छ। चालकहरूका लागि बढी विकल्प र यात्रुहरूका लागि प्रतिस्पर्धात्मक मूल्य नेपाली उपभोक्ताका लागि भने सकारात्मक सङ्केत हो।
-1760000274.jpg)
