काठमाडाैं। इलामपछि अब झापाका चिया उद्योग र बगानहरूले पनि बन्दको निर्णय गरेका छन्। भारतीय चिया बोर्डले नेपाली चिया निर्यातमा लगाएको अवरोधको विरोधमा झापामा असार ४ गतेदेखि उद्योग तथा बगान बन्द गरिने भएको छ। यसअघि नै इलामका ५३ भन्दा बढी अर्थोडक्स चिया उद्योग असार १ गतेदेखि बन्द भइसकेका थिए, र अहिले यो आन्दोलन झापासम्म फैलिएको हो।
नेपाल चिया उत्पादक संघले बुधबार झापामा आयोजना गरेको पत्रकार सम्मेलनमार्फत यो निर्णय सार्वजनिक गरेको हो। संघका अनुसार सरकार र भारत दुवैतर्फबाट समस्या समाधानका लागि कुनै ठोस पहल नआएपछि उद्योगी तथा किसानहरूले अन्य विकल्प नदेखेर बन्दको बाटो रोजेका हुन्।
संघका अध्यक्ष आदित्य पराजुलीका अनुसार करिब डेढ महिनादेखि सरकारको ध्यानाकर्षण गराउने प्रयास भइरहेको थियो, तर कुनै सार्थक सुनुवाइ भएन। प्रधानमन्त्री कार्यालय, परराष्ट्र मन्त्रालय र कृषि मन्त्रालयलगायत विभिन्न निकायमा ज्ञापनपत्र बुझाइसकेको तर सरकारले विषयलाई गम्भीरतापूर्वक नलिएको उनको गुनासो छ। पहिले यस्ता समस्या आउँदा सरकारी तहबाट समाधानको पहल हुने गरेकोमा अहिले सम्बन्धित निकायसम्म पुग्न नै कठिन भएको उनले बताए।
भारतीय चिया बोर्डले हालै लागू गरेको नयाँ गुणस्तर परीक्षण प्रक्रियालाई व्यवसायीहरूले बिना भन्सार रोक लगाउने एक रणनीतिको रूपमा हेरेका छन्। पराजुलीको भनाइमा, गुणस्तरको बहानामा भारतले बारम्बार नेपाली चियामाथि अवरोध सिर्जना गर्दै आएको छ, जो नेपाली चियाको बजार कमजोर बनाउने सोचिएको प्रयास जस्तो देखिन्छ। नेपाली चिया मिसाएर दार्जिलिङ ब्रान्डअन्तर्गत बेच्ने अभ्यास आफैं भारततर्फबाट हुने गरेको तर त्यही नेपाली चियाको गुणस्तरमाथि शंका गरिनु विरोधाभासपूर्ण भएको आरोप उनले लगाए।
संघका अनुसार झापामा साना–ठूला गरी ३० भन्दा बढी चिया उद्योग र करिब दुई दर्जन बगान असार ४ गतेदेखि बन्द हुनेछन्, र भारतीय अवरोध नहटुन्जेल यो बन्द कार्यक्रम जारी रहनेछ। नेपालको सबैभन्दा ठूलो चिया उत्पादन क्षेत्र मानिने झापामा अर्थोडक्स र सीटीसी गरी वार्षिक १२ देखि १४ अर्ब रुपैयाँसम्मको चिया कारोबार हुने गरेको छ, जसमध्ये ५ अर्ब रुपैयाँभन्दा बढी मूल्यको चिया भारततर्फ निर्यात हुने गरेको व्यवसायीहरूको तथ्यांक छ।
यो क्षेत्रमा प्रत्यक्ष रूपमा करिब ६० हजार श्रमिक, कर्मचारी र किसानको जीविका जोडिएको छ, र उद्योगहरूले वार्षिक करिब एक अर्ब रुपैयाँ राजस्व सरकारलाई बुझाउने गर्छन्। निर्यात अवरुद्ध हुँदा उत्पादित चिया उद्योगहरूमा थन्किइरहेको, नगद प्रवाहमा असर परेको र किसानहरूलाई हरियो पत्तीको भुक्तानी दिनसमेत कठिनाइ भएको व्यवसायीहरूको भनाइ छ।
इलामपछि अब झापामा समेत बन्द सुरु हुनेसँगै नेपाली चिया क्षेत्रको संकट थप गहिरिने सम्भावना देखिएको छ। तत्काल उच्चस्तरीय कूटनीतिक पहलमार्फत भारतीय अवरोध हटाउने प्रयास नभए बन्द कार्यक्रम निरन्तर रहने व्यवसायीहरूले स्पष्ट पारेका छन्।
