काठमाडाैं। हिमालयको अजस्र हिमशृङ्खलाहरूले ढाकिएको, तराईका सघन जंगलले समेटिएको र पहाडका हरियाली खण्डहरूले शोभित यो भूमि प्राकृतिक सम्पदाको दृष्टिले विश्वमा अद्वितीय छ। सगरमाथाको सर्वोच्च शिखरदेखि लुम्बिनीको पावन भूमिसम्म, चितवनका घना जंगलदेखि अन्नपूर्णको विशाल हिमपर्वत क्षेत्रसम्म नेपाल एउटा यस्तो देश हो जहाँ प्रकृति, संस्कृति र आध्यात्म एकै ठाउँमा सँगसँगै बाँचेका छन्।
यो भूमिले युगौँदेखि विश्वभरका यात्रुहरू, पर्वतारोहीहरू, ध्यान साधकहरू र साँस्कृतिक अन्वेषकहरूलाई आफूतर्फ चुम्बकझैँ तानिरहेको छ। नेपाल आउने पर्यटक केवल दृश्य हेर्न आउँदैनन्, उनीहरू यहाँको मानवीय न्यानोपना, आतिथ्यताको परम्परा र जीवनको गहिरो अर्थ खोज्दै आउँछन्। तर आज यही विशेष देश आफ्नो पर्यटन उद्योगको सन्दर्भमा एउटा गम्भीर निर्णायक दोबाटोमा उभिएको छ।
एकातर्फ यसका हिमाल र संस्कृतिले विश्वका लाखौँ मानिसलाई अझै पनि सपना देखाइरहेका छन्, अर्कातर्फ उद्योगभित्रका अनैतिक अभ्यास, कमजोर नियमन र घट्दो विश्वसनीयताले नेपालको छविमाथि कालो छाया पार्दै गएको छ। यस लेखको उद्देश्य हो— नेपालको पर्यटनको उत्थानको गौरवशाली इतिहास, पतनका कारणहरू र पुनर्जीवनका सम्भावनाहरूको इमानदार र विस्तृत विश्लेषण गर्नु।
सुनौलो युगको गौरव (१९८५–२००२)
नेपालको पर्यटन इतिहासमा सन् १९८५ देखि २००२ सम्मको कालखण्डलाई ’सुनौलो युग’ भनिन्छ र यो नाम पूर्णतः सार्थक छ। यस अवधिमा नेपालको पर्यटन उद्योग आफ्नो उत्कर्षमा थियो। देशले विश्वभरका सचेत, शिक्षित र गुणस्तरप्रेमी पर्यटकहरूलाई स्वागत गर्यो — यी पर्यटकहरू केवल नेपाल घुम्न मात्र आएनन्, बरु यहाँबाट फर्किएर विश्वका कुनाकाप्चामा नेपालको सौन्दर्य र संस्कृतिको अमूल्य सन्देशवाहक बने।
यस युगमा नेपालको पर्यटन उद्योग अनुभवी, नैतिक र समर्पित व्यवसायीहरूद्वारा सञ्चालित थियो। उनीहरूको प्राथमिकता छोटो समयको नाफा कमाउनु थिएन— बरु पर्यटकलाई साँचो र अविस्मरणीय अनुभव दिनु थियो। पर्यटकलाई ग्राहक मात्र होइन, सम्मानित अतिथिको रूपमा हेरिन्थ्यो। यो दृष्टिकोणले मात्र एउटा उद्योग निर्माण गरेन— यसले नेपालको अन्तर्राष्ट्रिय पहिचानको जग राख्यो।
उद्योगमा व्यावसायिकता र नैतिकताको मिश्रण यस हदसम्म थियो कि एउटा पर्यटक नेपालबाट खुसी मनले फर्किँदा त्यो उसको जीवनको सबभन्दा यादगार अनुभवहरूमध्ये एक बन्थ्यो। यो व्यक्तिगत सन्तुष्टि नै नेपालको सबभन्दा शक्तिशाली विज्ञापन थियो— मुखमुखको प्रचार, जसले कुनै पनि विज्ञापन अभियानभन्दा बढी काम गर्यो।
विश्वविख्यात व्यक्तित्वहरूको आगमन र प्रभाव
यस सुनौलो युगमा नेपालले विश्वका अनेकौँ प्रतिष्ठित र प्रभावशाली व्यक्तित्वहरूको आगमन सँगसँगै विशेष अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिष्ठा अर्जन गर्यो। तत्कालीन राजकुमार र हालका ब्रिटिश राजा चार्ल्स तृतीयले पोखरा नजिकको अन्नपूर्ण क्षेत्रमा ट्रेकिङ गरेका थिए। एक राजपरिवारको सदस्यले नेपालका पहाडहरूमा हिँड्दा त्यसले विश्वभरका मानिसहरूमा नेपालप्रति उत्सुकता र आकर्षण जगाउनु स्वाभाविक थियो।
त्यसैगरी सगरमाथाका प्रथम विजेता तथा नेपालको अविभाज्य मित्र सर एडमन्ड हिलारीले जीवनभर नेपालसँगको आफ्नो सम्बन्धलाई जीवन्त राखे। हिलारी केवल पर्वतारोहीको रूपमा मात्र नेपाल आएनन्— उनले नेपालका सुदूर गाउँहरूमा विद्यालय निर्माण गरे, स्थानीय जनताको जीवन उत्थानमा दशकौँ समर्पित गरे र अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा नेपालको पक्षमा बोलिरहे। नेपालसँगको उनको यो गहिरो र भावनात्मक सम्बन्धले नेपालको छवि विश्वसामु एक जिम्मेवार र मानवीय देशको रूपमा स्थापित गर्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्यो।
तत्कालीन अमेरिकी राष्ट्रपति बिल क्लिन्टन र प्रथम महिला हिलारी क्लिन्टनको नेपाल भ्रमणले नेपालको अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिष्ठालाई अर्को स्तरमा पुर्यायो। विश्वको सबभन्दा शक्तिशाली देशका नेताले नेपाल रोज्नुले विश्वभरका मानिसहरूमा एउटा स्पष्ट सन्देश गयो— नेपाल साँच्चै एउटा असाधारण गन्तव्य हो। यी आगन्तुकहरूले आफ्नो भ्रमणको अनुभव विश्वसामु सुनाउँदा नेपालको नाम विश्वको प्रमुख पर्यटन नक्शामा सुरक्षित रूपमा अङ्कित हुन पुग्यो।
यी विशिष्ट व्यक्तित्वहरूको आगमनले केवल नेपालको प्रचार मात्र गरेन— यसले विश्वभरका पर्यटकहरूको मनमा नेपाललाई एउटा विशेष, विश्वसनीय र अवश्य भ्रमण गर्नुपर्ने गन्तव्यको रूपमा स्थापित गर्यो।
गुणस्तरीय संस्थाहरूको मेरुदण्ड
यस सफलताका पछाडि केवल प्राकृतिक सुन्दरता र प्रसिद्ध आगन्तुकहरू मात्र थिएनन्— विश्वस्तरीय पर्यटन संस्थाहरूको उपस्थिति पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण थियो। तीमध्ये टाइगर टप्स सबभन्दा अग्रणी थियो। चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जभित्र स्थापित यसका विलासी जंगल लजहरूले विश्वका उच्चस्तरीय पर्यटकहरूलाई आकर्षित गर्दै अनुभवमूलक पर्यटनमा नयाँ मापदण्ड स्थापित गर्यो।
टाइगर टप्स जस्ता संस्थाहरूले केवल पर्यटक ल्याउने काम मात्र गरेनन्— उनीहरूले सेवाको गुणस्तर, वातावरणीय जिम्मेवारी र स्थानीय समुदायसँगको सहकार्यलाई पनि व्यवसायको अभिन्न अंग बनाए। जंगल सफारी, हात्तीमा सवारी, पक्षी अवलोकन र सांस्कृतिक भ्रमणहरूको अनुभव त्यति जीवन्त र प्रामाणिक थियो कि पर्यटकहरू जीवनभर त्यो सम्झना बोकेर हिँड्थे। वास्तवमा, यिनै संस्थाहरू नेपालको पर्यटन प्रतिष्ठाका सच्चा मेरुदण्ड थिए।
राजनीतिक संक्रमणपछिको अवस्था
२००० को दशकमा नेपालमा भएको ऐतिहासिक राजनीतिक रूपान्तरण र लोकतन्त्रको स्थापनासँगै पर्यटन क्षेत्रमा पनि अभूतपूर्व परिवर्तनहरू आए। लोकतन्त्रले अवसरहरूको नयाँ ढोका खोलिदियो— तर यी ढोकाहरूबाट केवल उज्यालो मात्र होइन, अन्धकार पनि भित्रियो। नियमन कमजोर भयो, सुशासनमा चुनौतीहरू देखिए र जवाफदेहिताको संस्कृति क्रमशः क्षयिँदै गयो।
पर्यटन व्यवसायको तीव्र र प्रायः अनियन्त्रित विस्तारले उद्योगको गुणस्तरमा गम्भीर गिरावट ल्यायो। पहिला जहाँ अनुभव, तालिम र दीर्घकालीन सोच बोकेका व्यवसायीहरूले उद्योगको नेतृत्व गर्थे, त्यहाँ अब थुप्रै नवआगन्तुकहरू पर्याप्त तयारीविना नै बजारमा हाम फाल्न थाले। छोटो समयमा धेरै नाफा कमाउने लालचले दीर्घकालीन दृष्टिकोण र सेवाको गुणस्तरलाई पछाडि धकेल्न थाल्यो।
यस प्रवृत्तिले ’ल्यापटप कम्पनी’ भनिने एक विचित्र घटनालाई जन्म दियो— बिना कार्यालय, बिना तालिमप्राप्त कर्मचारी, बिना बीमा र बिना कुनै कानुनी दर्ता नेपालभित्र र बाहिरबाट पर्यटन प्याकेज बेच्ने व्यवसायहरू। यी अनौपचारिक संरचनाहरूले एकातर्फ जिम्मेवार व्यवसायीहरूसँग प्रतिस्पर्धा गरे, अर्कातर्फ पर्यटकहरूलाई न्यून गुणस्तरको सेवा दिएर नेपालको छविलाई दाग लगाए।
यस्तो अनियन्त्रित विस्तारका कारण उद्योगको समग्र विश्वसनीयतामा प्रश्नचिह्न खडा हुन थाल्यो। एउटा पर्यटकले एउटा खराब अनुभव गर्दा त्यो अनुभव उसको परिवार, साथीभाइ र सामाजिक सञ्जालमा फैलिन्थ्यो — र यसले नेपालको प्रतिष्ठामाथि निरन्तर आघात पार्दै गयो।
अनैतिक अभ्यासहरूको उदय र तिनका प्रभाव
केही वर्षहरूमा पर्यटन क्षेत्रका केही भागहरूमा अत्यन्त चिन्ताजनक र अनैतिक अभ्यासहरू देखिन थाले। यी अभ्यासहरूले उद्योगलाई भित्रभित्रै खोक्रो बनाउँदै लगेका छन्। सबभन्दा सामान्य र हानिकारक अभ्यास हो— अत्यधिक सस्तो मूल्यमा सेवा प्रस्ताव गर्ने र पछि गुणस्तरमा सम्झौता गर्ने। पर्यटकलाई पहिले आकर्षक मूल्य देखाएर बुक गराउने, पछि सेवामा कटौती गर्ने, होटल परिवर्तन गर्ने वा गाइड बिनाको यात्रा गराउने— यी सबै अभ्यासहरूले पर्यटकको विश्वासलाई गहिरो चोट पुर्याउँछन्।
ट्रेकिङ र साहसिक गतिविधिहरूमा सुरक्षा मापदण्डको घोर बेवास्ता अर्को समस्या हो। अप्रशिक्षित गाइडहरू, अपर्याप्त उपकरण र आपतकालीन उद्धारको कुनै व्यवस्था नगरिकन पर्यटकहरूलाई उच्च हिमाली क्षेत्रमा लैजाने अभ्यासले अनेकौँ दुर्घटनाहरू निम्त्याएको छ। यस्ता दुर्घटनाहरूले केवल पीडित पर्यटकको जीवनमाथि मात्र असर पार्दैनन्— नेपालको सुरक्षित गन्तव्यको छवि पनि धमिल्याउँछन्।
हेलिकप्टर उद्धार सेवाको दुरुपयोग र बीमा ठगी पनि एउटा गम्भीर समस्याका रूपमा उभिएको छ। केही व्यवसायीहरू र गाइडहरूले पर्यटकको बीमामा ठगी गर्न जानाजान परिस्थिति सिर्जना गर्ने गरेको पाइएको छ— आवश्यक नभएको अवस्थामा पनि हेलिकप्टर बोलाउने, फुलाइएको चिकित्सा बिल तयार गर्ने र बीमा कम्पनीसँग ठगी गर्ने। यो केवल आर्थिक ठगी मात्र होइन— यसले नेपाललाई एउटा ’जोखिमपूर्ण गन्तव्य’ को रूपमा चिनाउने खतरा पैदा गर्दछ।
यद्यपि यस्ता गतिविधिहरू सीमित र अल्पसंख्यक व्यवसायीहरूद्वारा गरिएका हुन् — तर यिनको असर सम्पूर्ण उद्योगले भोग्नुपरेको छ। अझै पनि थुप्रै इमानदार, प्रतिबद्ध र नैतिक व्यवसायीहरूले उच्च मापदण्ड कायम राखिरहेका छन् — र तिनको परिश्रमलाई मान्यता दिनु हाम्रो कर्तव्य हो।
पर्यटन केन्द्रहरू र आर्थिक चुहावटको समस्या
ठमेल, लेकसाइड पोखरा र सौराहा — नेपालका यी प्रमुख पर्यटन केन्द्रहरूमा विगत दुई दशकमा अभूतपूर्व व्यावसायिक वृद्धि देखिएको छ। यी स्थानहरूमा होटल, रेस्टुरेन्ट, ट्रेकिङ कम्पनी, स्मारिका पसल र साहसिक गतिविधिका केन्द्रहरूको संख्यामा विस्फोटकारी वृद्धि भएको छ। बाहिरबाट हेर्दा यो वृद्धि पर्यटन उद्योगको समृद्धिको संकेत जस्तो देखिन्छ — तर भित्री वास्तविकता धेरै भिन्न र जटिल छ।
यस विस्तारको एउटा मुख्य समस्या हो — पर्यटनबाट उत्पन्न आम्दानीको राष्ट्रिय अर्थतन्त्रमा सीमित योगदान। दर्ता नभएका व्यवसायहरूले कर तिर्दैनन्, जसका कारण सरकारी राजस्व घट्छ र सार्वजनिक पूर्वाधारमा लगानी हुन सक्दैन। अनौपचारिक सम्झौताहरूमार्फत सञ्चालित भाडा बजारहरूले श्रम मापदण्डको उल्लंघन गर्छन् र कामदारहरूको शोषण हुन्छ।
यो एउटा गहिरो विरोधाभास हो — पर्यटन क्षेत्रमा उच्च गतिविधि छ, तर स्थानीय जनताको जीवनस्तरमा अपेक्षित सुधार भएको छैन। पर्यटनको फाइदा मुट्ठीभर व्यापारीहरूमा केन्द्रित हुँदा र स्थानीय समुदायसम्म पुग्न नसक्दा पर्यटन उद्योगप्रति स्थानीय स्वामित्व र लगावको भावना पनि कमजोर हुन्छ।
अगाडि बढ्ने बाटो
यी सबै चुनौतीहरूका बाबजुद नेपालको पर्यटन क्षेत्रमा पुनरुत्थानको अपार सम्भावना छ। नेपालको प्राकृतिक सम्पदा, सांस्कृतिक विविधता र मानवीय न्यानोपना कमजोर भएको छैन— कमजोर भएको छ व्यवस्थापन, नीति र नैतिक प्रतिबद्धता। यी तीनवटै पक्षहरूलाई सुदृढ बनाउन सकिन्छ — तर त्यसका लागि स्पष्ट सोच, दृढ इच्छाशक्ति र साझा जिम्मेवारीको बोध चाहिन्छ।
पर्यटन उद्योगको सुधारको पहिलो र सबभन्दा महत्त्वपूर्ण कदम हो— सरकारले इजाजतपत्र, कर प्रणाली र सञ्चालन मापदण्डमा स्पष्ट, पारदर्शी र कडाइसाथ लागू हुने नियमहरू बनाउनु। वर्तमानमा नेपालमा पर्यटन सम्बन्धी कानुनहरू कागजमा राम्रा छन्, तर ती कानुनहरूको कार्यान्वयन अत्यन्त कमजोर छ।
नेपाल सरकारले हरेक पर्यटन व्यवसायको अनिवार्य दर्ता सुनिश्चित गर्नुपर्छ। दर्ताबिना सञ्चालन गर्ने व्यवसायहरूविरुद्ध कडा कारबाही हुनुपर्छ। त्यसैगरी गाइडहरूको अनिवार्य तालिम र प्रमाणीकरणको व्यवस्था गर्नुपर्छ— विशेषगरी उच्च हिमाली क्षेत्रमा काम गर्ने गाइडहरूले प्राथमिक उपचार, उचाइ सम्बन्धी रोगहरूको व्यवस्थापन र आपतकालीन सञ्चारको तालिम अनिवार्य रूपमा पाउनुपर्छ। राजस्व सङ्कलनमा पारदर्शिता र जिम्मेवारी सुनिश्चित गर्न डिजिटल भुक्तानी प्रणाली र इलेक्ट्रोनिक रसिदको प्रयोगलाई प्रोत्साहन दिनुपर्छ।
संख्याभन्दा गुणस्तर प्राथमिकता
नेपालको पर्यटन नीतिमा एउटा मौलिक परिवर्तन आवश्यक छ— ’जति धेरै पर्यटक, उति राम्रो’ भन्ने सोचबाट ’सही किसिमका पर्यटक, सही ठाउँमा, सही समयमा’ भन्ने सोचतर्फ। भुटानले यही मोडेल अपनाएर विश्वमा एउटा उदाहरण प्रस्तुत गरेको छ — कम पर्यटकबाट बढी आम्दानी र वातावरणीय संरक्षण दुवै एकसाथ हासिल गर्न सकिन्छ।
नेपालले विलासी पर्यटनको क्षेत्रमा आफ्नो क्षमता विस्तार गर्नुपर्छ। विश्वको सर्वोच्च हिमालको दृश्य, अद्वितीय वन्यजन्तु सम्पदा, प्राचीन मन्दिर र मठहरू, जीवन्त सांस्कृतिक परम्पराहरू— यी सबै सम्पत्तिले नेपाललाई विश्वस्तरीय विलासी पर्यटनको केन्द्र बन्ने पर्याप्त क्षमता दिन्छन्। तर त्यसका लागि पूर्वाधार, सेवाको गुणस्तर र ब्रान्डिङमा गम्भीर लगानी चाहिन्छ।
पारदर्शिता र जवाफदेहिता संस्कृति
ठगी र अनैतिक अभ्यासहरूविरुद्ध प्रभावकारी कारबाहीका लागि केवल कानुन मात्र पर्याप्त छैन — चाहिन्छ एउटा सक्षम र स्वतन्त्र नियमनकारी निकाय जसले उद्योगमाथि निरन्तर निगरानी राख्न सकोस्। पर्यटकहरूले आफ्नो गुनासो दर्ता गर्न सक्ने सरल र प्रभावकारी व्यवस्था हुनुपर्छ र यी गुनासोहरूमाथि समयमै कारबाही हुने सुनिश्चित गर्नुपर्छ।
डिजिटल युगमा एउटा पर्यटकको नराम्रो अनुभव घण्टाभित्र विश्वभर फैलिन सक्छ। त्यसैले पारदर्शिता र जवाफदेहिता अब केवल नैतिक दायित्व मात्र होइन— यो व्यावहारिक आवश्यकता पनि हो। जब नेपालको पर्यटन उद्योगले ’के हाम्रो गुनासो सुनिन्छ?’ भन्ने पर्यटकको प्रश्नमा ’हजुर र हामी तत्काल कारबाही गर्छौँ’ भनेर जवाफ दिन सक्छ तब मात्र विश्वास पुनर्निर्माण हुन थाल्छ।
इमानदार व्यवसायहरूलाई प्रोत्साहन र समर्थन
नेपालको पर्यटन उद्योगमा अहिले एउटा विचित्र र अन्यायपूर्ण अवस्था छ— जो इमानदारीसाथ कर तिर्छ, मापदण्ड पालन गर्छ र गुणस्तरमा लगानी गर्छ, उसले अनैतिक प्रतिस्पर्धीहरूको कारण बजारमा कठिनाइ भोग्नुपर्छ। यो अन्याय हटाउनु आवश्यक छ।
सरकारले इमानदार व्यवसायहरूलाई विशेष प्रोत्साहन दिनुपर्छ— कर छुट, सहुलियत ऋण, सरकारी मान्यता र प्रमाणपत्र जस्तो एउटा विश्वसनीय लेबल प्रणाली स्थापित गर्न सकिन्छ जसले पर्यटकहरूलाई उच्च मापदण्डका व्यवसायहरू छनोट गर्न सहयोग गरोस्। जब इमानदारीले फाइदा दिन्छ भन्ने स्पष्ट सन्देश उद्योगमा जान्छ — तब बिस्तारै अनैतिक अभ्यासहरू घट्दै जान्छन्।
स्थानीय समुदायको सार्थक सहभागिता
पर्यटनको दिगो विकासको सबभन्दा महत्त्वपूर्ण सर्त हो— स्थानीय समुदायको सक्रिय र सार्थक सहभागिता। जब पर्यटनको आर्थिक फाइदा स्थानीय किसान, कलाकार, होमस्टे सञ्चालक र साना व्यवसायीहरूसम्म पुग्छ तब उनीहरू आफ्नो प्राकृतिक र सांस्कृतिक सम्पदाको सच्चा संरक्षक बन्छन्। उनीहरूको हातमा उद्योगको भविष्य सुरक्षित हुन्छ।
सामुदायिक पर्यटनको अवधारणालाई बढावा दिनुपर्छ — जहाँ पर्यटकहरू स्थानीय परिवारसँग बस्छन्, स्थानीय खाना खान्छन्, स्थानीय संस्कृति र जीवनशैली प्रत्यक्ष अनुभव गर्छन्। यो किसिमको पर्यटनले एकातर्फ पर्यटकलाई अर्थपूर्ण र अविस्मरणीय अनुभव दिन्छ, अर्कातर्फ आर्थिक फाइदा सीधै स्थानीय समुदायमा पुर्याउँछ।
निष्कर्षः साझा जिम्मेवारी र सपना
नेपालको पर्यटन उद्योगको कथा केवल एउटा आर्थिक क्षेत्रको उत्थान र पतनको कथा होइन — यो एउटा राष्ट्रको आत्मसम्मान, पहिचान र भविष्यको कथा हो। जब एउटा विदेशी पर्यटक नेपाल आउँछ र खराब अनुभव बोकेर फर्किन्छ, त्यो केवल एउटा व्यवसायीको असफलता होइन — त्यो नेपालको प्रतिष्ठाको हार हो। र जब एउटा पर्यटक नेपालबाट हर्षित, तृप्त र जीवनभरको स्मृति लिएर फर्किन्छ — त्यो सम्पूर्ण नेपालको जित हो।
विगतको सुनौलो युगले हामीलाई देखाइसकेको छ कि नेपाल यो गौरव हासिल गर्न सक्षम छ। टाइगर टप्स जस्ता संस्थाहरू, सर एडमन्ड हिलारी जस्ता प्रतिष्ठित व्यक्तित्वहरूसँगको सम्बन्ध, र त्यस युगमा सेवा गरेका इमानदार व्यवसायीहरूको समर्पणले प्रमाणित गरेका छन् कि नेपालमा विश्वस्तरीय पर्यटन सम्भव छ।
तर यो गौरव स्वतः फर्किँदैन। यसका लागि सरकारको दृढ नेतृत्व र कडा नियमन, व्यवसायीहरूको नैतिक प्रतिबद्धता र गुणस्तरप्रतिको अटल समर्पण, र नागरिक समाजको सतर्क निगरानी चाहिन्छ। यी तीनवटै पक्षहरू एकसाथ मिलेर काम गर्दा मात्र परिवर्तन सम्भव छ।
विगतबाट सिक्दै, वर्तमान चुनौतीहरूलाई इमानदारी र साहससाथ सामना गर्दै, नेपाल पुनः एकपटक गुणस्तरीय र अर्थपूर्ण पर्यटनको विश्व नेता बन्न सक्छ। नेपालका हिमाल कहिल्यै होचा भएका छैनन्— हाम्रो सपना पनि होचो हुनु हुँदैन।
