अमेरिका-इरान युद्धले १०० दिन पूरा गरेपछि अन्ततः दुई देशले युद्ध पूर्ण रूपमा अन्त्य गर्ने शान्ति सम्झौतामा सहमति जनाएका छन्। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानसँगको युद्धविराम सम्झौता भएको र होर्मुज जलडमरूमध्यबाट टोल-फ्री ढुवानी सुरु हुने घोषणा गरेका छन्, जसलाई इरानका उप-विदेशमन्त्री काजेम घरिबाबादीले पनि पुष्टि गरेका छन्।
पाकिस्तानका प्रधानमन्त्री शाहबाज शरीफले अमेरिका र इरानबीच शान्ति सम्झौता भएको र दुवै पक्षले लेबनान लगायत सबै मोर्चामा सैन्य कार्बाहीको तत्काल र स्थायी अन्त्यको घोषणा गरेको जनाएका छन्, र स्विट्जरल्यान्डमा जुन १९ शुक्रबार औपचारिक हस्ताक्षर समारोह हुने उल्लेख गरेका छन्।
यो सम्झौता वाशिङ्टन र तेहरानबीच हप्तौंदेखि चलिरहेको मिश्रित संकेतपछि भएको हो। यद्यपि सम्झौताको दिनमा लेबनानमा इजरायल र इरान-समर्थित हिजबुल्लाहबीच द्वन्द्वले सम्झौतालाई जोखिममा पारेको थियो। कतारको विदेश मन्त्रालयले यो सम्झौतालाई स्वागत गर्दै यसमा होर्मुज जलडमरूमध्यमा यातायात स्वतन्त्रता सुनिश्चित गर्ने उपायहरू समावेश रहेको बताएको छ र यसलाई क्षेत्रीय तथा अन्तर्राष्ट्रिय आर्थिक वृद्धि प्रवर्द्धन गर्ने महत्त्वपूर्ण कदम मानेको छ। बेलायत, जर्मनी, फ्रान्स र इटाली लगायत युरोपेली राष्ट्रहरूले इरानले आफ्नो परमाणु कार्यक्रमसम्बन्धी कदम चाल्ने सर्तमा प्रतिबन्ध हटाउने इच्छा व्यक्त गरेका छन्।
सेयर बजार: वालस्ट्रिटमा तेजी जारी
सुरुवाती आक्रमणपछि विश्वभरका सेयर बजारमा ठूलो गिरावट आएको थियो। तर अमेरिकी प्रमुख सूचकहरूले त्यो नोक्सानी पूरा गरेर नयाँ उचाइ छोएका छन्। केही बजारका सेयरले गति लिन नसकेको भए पनि वालस्ट्रिटका प्रमुख सूचकहरूले सुरुवाती नोक्सानी पूरा गरेका छन् किनभने लगानीकर्ताहरूले युद्ध, उच्च तेल मूल्य र मुद्रास्फीतिको प्रभावलाई बेवास्ता गरिरहेका छन्। एसएन्डपी ५०० ले युद्ध जारी रहँदा पनि नयाँ उच्चतम रेकर्ड बनाएको छ।
लगानी विशेषज्ञहरूका अनुसार, युद्धले ठूला ऊर्जा-आयातकर्ता अर्थतन्त्रहरूलाई "अनुकूल अवस्फीतिकारी वातावरण" बाट स्टागफ्लेसनरी अवस्थामा धकेल्नेछ। तर एआईको भविष्यको शक्ति र अमेरिकी कम्पनीहरूको नाफायुक्त परिवेशले पनि ध्यान खिचेको छ। साथै, एआई पूर्वाधारमा खर्चले कम्प्युटिङ क्षमताको असीमित माग देखाएको छ, जसले सेमिकन्डक्टर सेयरको मूल्य बढाइरहेको छ र दक्षिण कोरिया र ताइवान जस्ता अर्थतन्त्रहरूको वृद्धि अनुमान बढाइएको छ।
बण्ड बजार: ब्याजदर उच्च तहमा
युद्धको असर सरकारी ऋणपत्र (बण्ड) बजारमा पनि देखिएको छ। अमेरिकी ट्रेजरीको प्रतिफल युद्धपछि उल्लेखनीय रूपमा बढेको छ, किनकि लगानीकर्ताहरूले उच्च मुद्रास्फीति र कठोर मुद्रा नीतिको सम्भावनालाई मूल्यमा समेट्न दौडधुप गरेका छन्। गत महिना ३०-वर्षीय ट्रेजरीको प्रतिफल वित्तीय संकट अघिको उच्चतम स्तरमा पुगेको थियो।
बेलायतमा अवस्था अझ जटिल छ। घरेलु राजनीतिक उथलपुथलले गाँजिएको बेलायतको सरकारी बण्ड (गिल्ट) मा विशेष गरी ठूलो बिक्री भएको छ।
विश्लेषकहरूका अनुसार उच्च ब्याजदर लामो समयसम्म रहन सक्ने देखिँदा, यसले आर्थिक वृद्धिमा असर पुर्याउनेछ र बण्डको प्रतिफल उच्च नै रहनेछ, जसले सेयर बजारलाई थप दबाब दिनसक्छ।
तेल बजार: मूल्य घट्यो तर अझै युद्धअघिभन्दा धेरै उच्च
युद्धको प्रमुख प्रभाव तेल बजारमा परेको छ। मध्य पूर्वको महत्त्वपूर्ण तेल ढुवानी मार्ग होर्मुज जलडमरूमध्य युद्धभरि लगभग बन्द नै रहेको थियो, जसले मिसाइल आक्रमण, शान्ति वार्ता र युद्धविरामसम्बन्धी समाचारका आधारमा तेल मूल्यमा ठूलो उतारचढाव ल्याएको थियो। अब शान्ति सम्झौतासँगै यो जलडमरूमध्य पुनः खुल्ने भएको छ।
मूल्य घटेको भए पनि युद्धअघिको स्तरभन्दा निकै उच्च छ- ब्रेन्ट क्रुड युद्धअघिको मूल्यभन्दा करिब ३६% उच्च छ, जबकि अमेरिकी डब्ल्युटीआइ करिब ५०% उच्च छ।
होर्मुज जलडमरूमध्यको अवरोध र खाडी क्षेत्रका ऊर्जा उत्पादन सुविधाहरूमा भएको क्षतिले गम्भीर सप्लाई संकट निम्त्याएको थियो, जसका कारण तेल आयातकर्ता देशहरूले वैकल्पिक स्रोत खोज्नुपरेको थियो— जसमा अमेरिकी रणनीतिक भण्डार निकासी, इरानी र रुसी तेलमा प्रतिबन्ध मिनाहा, चीनको आयात घट्नु, र अमेरिकी निर्यात वृद्धि जस्ता कारकहरू समावेश थिए।
मुद्रास्फीति: ऊर्जा मूल्यले महँगी बढायो
विश्वका प्रमुख अर्थतन्त्रहरूमा मुद्रास्फीति बढ्न थालेको थियो। अमेरिकामा उपभोक्ता मूल्य सूचकांक अप्रिलमा वार्षिक ३.८% पुगेको थियो, जो लगभग तीन वर्षयताकै उच्चतम स्तर हो। मध्य पूर्वबाट ऊर्जा सप्लाई घट्नु मुद्रास्फीति बढ्नुको प्रमुख कारण भएको थियो, जसका कारण जर्मनी र भारत लगायतका केही देशका सरकारले हस्तक्षेप गर्न बाध्य भएका थिए।
