काठमाडौं। आर्थिक वर्ष २०८२/०८३ मा नेपालको कुल वैदेशिक व्यापार २४ खर्ब ११ अर्ब ६६ करोड ९५ लाख रुपैयाँ पुगेको छ। भन्सार विभागले सार्वजनिक गरेको तथ्यांक अनुसार यो अघिल्लो आर्थिक वर्षको तुलनामा १५.८८ प्रतिशतले बढी हो। यसअघिको आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा नेपालको कुल वैदेशिक व्यापार २० खर्ब ८१ अर्ब १५ करोड रुपैयाँ बराबर मात्र रहेको थियो, जसले गत आवमा व्यापारको आकार उल्लेख्य रूपमा फराकिलो भएको देखाउँछ।
समीक्षा वर्षमा नेपालले २० खर्ब ९७ अर्ब ३७ करोड रुपैयाँको वस्तु आयात गरेको छ भने ३ खर्ब १५ अर्ब २९ करोड रुपैयाँको वस्तु मात्र निर्यात गर्न सकेको छ। यसरी हेर्दा कुल वैदेशिक व्यापारमा आयातको हिस्सा ८६.९३ प्रतिशत रहेको छ भने निर्यातको हिस्सा जम्मा १३.०७ प्रतिशतमै सीमित छ। आयात र निर्यातबीचको यो ठूलो अन्तरका कारण गत आवमा नेपालको कुल व्यापार घाटा करिब १७ खर्ब ८२ अर्ब रुपैयाँ पुगेको देखिन्छ, अर्थात् हरेक १ रुपैयाँ बराबरको निर्यातविपरीत करिब ६.६५ रुपैयाँ बराबरको वस्तु आयात भएको छ।
भन्सार विभागको तथ्यांक अनुसार गत आवमा सबैभन्दा बढी आयात हुने वस्तुहरूमा इन्धन र औद्योगिक कच्चा पदार्थकै बाहुल्य रहेको देखिन्छ। सबैभन्दा बढी आयात हुने वस्तु डिजेल रहेको छ, जसको आयात मूल्य १ खर्ब ७२ करोड ४२ लाख रुपैयाँ पुगेको छ। यसपछि ९८ अर्ब ८३ लाख रुपैयाँ बराबरको कच्चा भटमासको तेल, ७७ अर्ब २६ करोड ५० लाख रुपैयाँ बराबरको पेट्रोल र ६० अर्ब २८ करोड ६ लाख रुपैयाँ बराबरको एलपी ग्यास आयात भएको छ। यसैगरी ५८ अर्ब ५२ करोड रुपैयाँ बराबरको फलाम तथा फलामजन्य सामग्री र ३६ अर्ब ७९ करोड २७ लाख रुपैयाँ बराबरको स्मार्टफोन पनि प्रमुख आयातित वस्तुमा पर्दछन्। इन्धन अर्थात् डिजेल, पेट्रोल र एलपी ग्यास गरी तीनवटा वस्तुले मात्रै झन्डै ३ खर्ब १० अर्ब रुपैयाँ बराबरको आयात ओगटेको छ, जसले नेपालको आयातित इन्धनमाथिको उच्च निर्भरता र त्यसले वैदेशिक व्यापार घाटामा पार्ने प्रत्यक्ष असर देखाउँछ।
निर्यातको हकमा भने प्रशोधित भटमासको तेलले नै सबैभन्दा ठूलो हिस्सा ओगटेको छ, जसको निर्यात मूल्य १ खर्ब २८ अर्ब ७४ करोड रुपैयाँ पुगेको छ, जुन कुल निर्यातको झन्डै ४० प्रतिशत बराबर हुन आउँछ। यसपछि १२ अर्ब ६४ करोड ७८ लाख रुपैयाँ बराबरको अलैंची, १० अर्ब ३८ करोड रुपैयाँ बराबरको गलैंचा, ८ अर्ब ९४ करोड ३३ लाख रुपैयाँ बराबरको सनफ्लावर तेल, ७ अर्ब १४ करोड रुपैयाँ बराबरको जुटका सामग्री र ६ अर्ब ६६ करोड रुपैयाँ बराबरको पाम तेल निर्यात भएको छ। यीमध्ये प्रशोधित भटमासको तेल र सनफ्लावर तेल जस्ता वस्तु मूलतः पुनर्निर्यात प्रकृतिका मानिन्छन्, जबकि अलैंची र गलैंचा नेपालको परम्परागत कृषि तथा हस्तकलाजन्य निर्यात वस्तुका रूपमा रहँदै आएका छन्।
भन्सार विभागको यो तथ्यांकले नेपालको वैदेशिक व्यापार संरचनामा लामो समयदेखि रहेको प्रवृत्ति नै दोहोरिएको देखाउँछ। आयात इन्धन र औद्योगिक कच्चा पदार्थमा केन्द्रित छ भने निर्यात सीमित संख्याका कृषि तथा प्रशोधित वस्तुमा सीमित छ। व्यापार समग्रमा बढेको भए पनि आयात र निर्यातबीचको अनुपात लगभग उस्तै वा झन् चर्किंदो देखिनुले नेपालको व्यापार घाटा दीर्घकालीन चुनौतीकै रूपमा कायम रहेको संकेत गर्छ।
-1750828338.jpg)
