काठमाडाैं। सन् १९४९ मा जापानको कोबे शहरमा किहाचिरो ओनिटसुकाले एउटा सानो जुत्ता पसल खोले। त्यो पसलबाट जन्मिएको ब्रान्ड आज करिब ८० वर्षपछि विश्वका सबैभन्दा चर्चित फेसन ब्रान्डमध्ये एक बनेको छ। पहेँलो र कालो रङको धर्के डिजाइनले सजिएका ओनिटसुका टाइगरका जुत्ता अहिले युरोपका फेसनेबल गल्लीदेखि अमेरिकाका विश्वविद्यालय परिसरसम्म देख्न पाइन्छ। यो सफलताको पछाडि छ एउटा सुविचारित रणनीति, एउटा अनुकूल समय र केही भाग्यको खेल।
सन् २००३ मा आएको हलिउड फिल्म "किल बिल"मा अभिनेत्री उमा थर्म्यानले यही जुत्ता लगाएकी थिइन्। त्यस दृश्यले ओनिटसुका टाइगरलाई एउटा सांस्कृतिक प्रतीकको रूपमा स्थापित गर्न ठूलो भूमिका खेल्यो। मार्सल आर्टका दन्तकथा ब्रुस लीसँग जोडिएको संस्करणले पनि यस ब्रान्डको आकर्षणमा झन् चमक थप्यो। यी दुई प्रतिष्ठित व्यक्तित्वसँगको जोडाइले ब्रान्डलाई केवल जुत्ताभन्दा माथि उठायो- यो एउटा जीवनशैलीको बयान बन्यो।
तथ्यांकको कथा सुन्दा यस ब्रान्डको उकालोयात्रा झन् स्पष्ट हुन्छ। सन् २०१९ मा खुद बिक्री करिब ४५ अर्ब येन थियो भने सञ्चालन नाफा १० अर्ब येन हाराहारी थियो। त्यसको एक वर्षपछि कोभिड महामारीले विश्वलाई थल पार्दा ओनिटसुका टाइगर पनि अछूतो रहेन- बिक्री घटेर ३२ अर्ब येनमा झर्यो, नाफा पनि ५ अर्बमा सीमित रह्यो। तर यो गिरावट क्षणिक सावित भयो। सन् २०२१ र २०२२ मा बिक्री बिस्तारै उकालो लाग्दै क्रमशः ३८ र ४३ अर्ब येन पुग्यो।
असली उफान आयो सन् २०२३ देखि। त्यो वर्ष बिक्री एकाएक ६३ अर्ब येन पुग्यो र नाफा १८ अर्ब येनमा उक्लियो। यो उफानले रोकिने नाम लिएन। सन् २०२४ मा बिक्री ९५ अर्ब येन र नाफा ३२ अर्ब येन पुग्यो। अनि सन् २०२५ मा त इतिहास नै रचियो- बिक्री ४३ प्रतिशतले उछालेर करिब १४५ अर्ब येन पुग्यो भने सञ्चालन नाफा ५२ अर्ब येन कटेर नाफा मार्जिन ४० प्रतिशतको हाराहारीमा स्थिर रह्यो। छ वर्षमा बिक्री तीन गुणाभन्दा बढी हुनु साधारण सफलता होइन।
यो नाफा मार्जिनले विश्लेषकहरूलाई अचम्ममा पारेको छ। स्मार्टकर्माका मार्क च्याडविकले भनेका छन् '४० प्रतिशत हाराहारीको यो मार्जिन परम्परागत खेलकुद सामान कम्पनीको होइन, लक्जरी फेसन ब्रान्डको स्तर हो।' यसको अर्थ के हो भने एसिस कै अन्य व्यवसायहरूसँग तुलना गर्दा ओनिटसुका टाइगर बेग्लै श्रेणीमा उभिएको छ।
यस सफलताका धेरै कारण छन्। उपभोक्ताहरूको रुचि अत्यधिक कुसन र जटिल डिजाइनका जुत्ताबाट हटेर सादा, मिनिमलिस्ट शैलीतर्फ मोडिएको बेला ओनिटसुका टाइगरका क्लासिक डिजाइन ठीक सही समयमा सही ठाउँमा थिए। नाइकी र एडिडासको दशकौँदेखिको बजार प्रभुत्वप्रति उपभोक्ताहरूमा बढ्दो थकान देखिएको थियो, र यो थकानले वैकल्पिक ब्रान्ड खोज्ने प्रवृत्तिलाई बल दियो।
जापानको कमजोर येनले पनि ब्रान्डको वृद्धिमा अप्रत्याशित सहयोग पुर्यायो। सस्तो येनको फाइदा उठाउँदै जापान आउने विदेशी पर्यटकहरूले किनमेल धुमधामले गरे। ब्राजिलकी स्नातक विद्यार्थी एना लेब्लले टोक्योमा मेक्सिको ६६ एसडी ट्रेनर्स किनेपछि भनिन् "जापानमा के गर्ने भनेर अनलाइन खोज्दा ओनिटसुका टाइगर किन्नु सधैँ आउँछ।" यस्तो स्वतःस्फूर्त प्रचारको मूल्य कुनै विज्ञापन अभियानले पनि दिन सक्दैन। सन् २०२३ को पहिलो त्रैमासिकमा मात्रै बिक्री एक तिहाइले बढेको थियो- र यसमा पर्यटकहरूको योगदान उल्लेखनीय थियो।
के-पप संगीतको वैश्विक लहरले पनि यस ब्रान्डलाई मद्दत गर्यो। सन् २०२२ मा लोकप्रिय के-पप समूह ट्वाइसकी सदस्य मोमोलाई ब्रान्ड एम्बेसेडर नियुक्त गरिएपछि एसियाली युवा उपभोक्ताहरूमा ब्रान्डको लोकप्रियता आकाशिइ। ब्रान्डका चेरी ब्लसम डिजाइन र जापानको एउटा सानो शहरमा हातले बनाइएको "निप्पन मेड" प्रिमियम लाइनले जापानी मूलको यस कथालाई झन् गहिरो बनायो।
यो सफलताको मध्यमा आएर मूल कम्पनी एसिसले एउटा महत्त्वपूर्ण निर्णय गर्यो। ओनिटसुका टाइगरलाई ओटी ग्रुप नामक छुट्टै सहायक कम्पनीमा स्थानान्तरण गर्ने घोषणा भयो। कम्पनीले हाललाई सेयर बजारमा सूचीकरणको कुनै योजना नभएको बताए पनि विश्लेषकहरूको नजरमा यो कदमले भविष्यमा स्वामित्व संरचना परिवर्तन गर्ने ढोका खोलिदिएको छ।
| वर्ष |
खुद बिक्री (अनुमानित) |
सञ्चालन नाफा (अनुमानित) |
| २०१९ |
~४५ अर्ब येन |
~१० अर्ब येन |
| २०२० |
~३२ अर्ब येन |
~५ अर्ब येन |
| २०२१ |
~३८ अर्ब येन |
~७ अर्ब येन |
| २०२२ |
~४३ अर्ब येन |
~८ अर्ब येन |
| २०२३ |
~६३ अर्ब येन |
~१८ अर्ब येन |
| २०२४ |
~९५ अर्ब येन |
~३२ अर्ब येन |
| २०२५ |
~१४५ अर्ब येन |
~५२ अर्ब येन |
तर यस सफलताको कथामा चिन्ताका धागाहरू पनि छन्, र ती चिन्ताहरू सिधै तथ्यांकसँग जोडिएका छन्। अहिलेको ४० प्रतिशत मार्जिन जति आकर्षक देखिन्छ, त्यति नै भंगुर पनि हुन सक्छ। विश्लेषक च्याडविकले चेतावनी दिन्छन् 'स्वतन्त्र कम्पनीको रूपमा सञ्चालन गर्दा नयाँ लागतहरू थपिनेछन्, र नयाँ फ्ल्यागसिप स्टोरहरू खोल्ने "पुँजी-सघन" रणनीतिले यो मार्जिन कायम राख्न कठिन पार्न सक्छ।' नोमुरा सेक्युरिटिजका विश्लेषक सिन्तारो उमेडाले पनि अमेरिकाका प्रमुख शहरहरूमा स्टोर खोल्न र विज्ञापनमा पहिलेभन्दा बढी लगानी आवश्यक पर्ने बताएका छन्।
यसको साथमा फेसन उद्योगको स्वभावजन्य अनिश्चितता छ। मोर्निङस्टारका विश्लेषक इभान सुले सोझो भाषामा भन्छन् "ओनिटसुका टाइगरको ब्रान्ड केही समयदेखि लोकप्रिय छ, तर हामीलाई लाग्छ यो आउँदा वर्षहरूमा फिक्का पर्न सक्छ।" नाइकी, एडिडास र पुमाले पनि आफ्नै मिनिमलिस्ट जुत्ताका लाइनहरू ल्याइसकेका छन्, र प्रतिस्पर्धा तीव्र छ। मेक्सिको ६६ एसडी जस्तो एउटै प्रतिष्ठित मोडेलमा धेरै निर्भर हुनु र फेसनको चलन कुनै कम्पनीको नियन्त्रणमा नहुनु- यी दुई तथ्य मिलेर ठूलो जोखिम बन्छन्।
ओनिटसुका टाइगरले हाल करिब २०० वटा स्टोरसहित यस वर्ष चीन, इटाली र दक्षिण कोरियामा थप विस्तार गर्दैछ। न्युयोर्कको स्टोर बन्द गरेको तीन वर्षपछि आउँदो फेब्रुअरीमा लस एन्जलसमा नयाँ स्टोर खोलेर अमेरिकी बजारमा पुनः प्रवेश गर्ने योजना छ। लन्डनको रिजेन्ट स्ट्रिट र पेरिसको चाम्प्स-एलिसेजका भव्य ठेगानाहरू ब्रान्डको महत्वाकांक्षाको प्रमाण हुन्।
ओनिटसुका टाइगरको कथा केवल एउटा जुत्ताको कथा होइन। सन् २०२० मा ३२ अर्ब येनको बिक्रीबाट सन् २०२५ मा १४५ अर्ब येन पुग्नु- यो संख्याले मात्रै यस ब्रान्डको असाधारण यात्राको कथा भन्छ। तर तथ्यांकको उकालो रेखा सधैँ सोझो जाँदैन। ७५ वर्ष पुरानो यो जापानी ब्रान्डको असली परीक्षा अब सुरु हुँदैछ- विश्वको सबैभन्दा प्रतिस्पर्धी फेसन बजारमा आफ्नो चम्क कायम राख्न सक्छ कि सक्दैन भन्ने प्रश्नको जवाफ आउँदा केही वर्षले दिनेछ।
